Persoonlijke instellingen

Boerderijen in Nederland

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net / Auteur: Hans van de Burgt


Geschiedenis

Een boerderij is een gebouw of complex waarin een woonfunctie en een boerenbedrijf zijn gecombineerd. Met het begrip boerderij wordt meestal niet alleen de woon- en bedrijfsruimte bedoeld. Ook de stallen, de schuren en de omliggende grond behoren tot de boerderij. De opbouw van het complex is afhankelijk van de bedrijfsvorm, de omvang en de streek waar de boerderij staat.

Door de eeuwen heen is de vorm van de boerderij veranderd. Al voor het begin van de jaartelling waren er primitieve huizen waarin mens, dier en oogst onder één dak waren samengebracht. De eerste bouwvormen werden opgetrokken uit een samenstel van boomstammen. Ze kunnen gezien worden als de voorlopers van verschillende boerderijtypen van de zogenaamde hallenhuizen. Het was een driebeukige bouwvorm die in bijna geheel Nederland voorkwam. Hierbij werd gebruik gemaakt van een zogenaamd gebint, een portaalvormige houten draagconstructie, Deze bestond uit twee of meer staanders, onderling verbonden met één of twee horizontale gebintbalken. De diverse gebinten werden op hun beurt weer verbonden met gebintplaten. Er waren twee typen gebinten, het langsgebint en het dwarsgebint. Bijna alle Nederlandse boerderijen zijn met een dwarsgebint gebouwd. Dat dwarsgebint staat daarbij haaks op de lengterichting van de boerderij.


750px-Boerderijkap 001.png 800px-Gebintenoprij 001.png
Afbeelding: 01 Afbeelding: 02
doorsnede driebeukige kap dwarsgebinten gekoppeld
Bron: wikipedia.org CCimage.jpg Bron: wikipedia.org CCimage.jpg


Op de linkertekening staat een doorsnede van de kap. De geel-oranje gekleurde delen vormen het gebint, de rood-rose gekleurde delen zijn de toevoegingen: spanten, gordingen, dak en buitenmuren.


800px-Rieten dak old farmhouse.jpg 791px-Deli hoeve.jpg
Afbeelding: 03 Afbeelding: 04
Oude Gelderse boerderij uit 1872 Drenthe: ontginningsboerderij (1910)
Bron: wikipedia.org CCimage.jpg Bron: wikipedia.org CCimage.jpg


Het dak van boerderijen werd vroeger veelal bedekt met stro. Dit was op vrijwel iedere boerderij beschikbaar en ook het goedkoopst. Een rieten dak was weliswaar veel duurzamer, maar ook veel kostbaarder. Stro en riet waren wel erg brandgevoelig. Dakpannen waren veiliger en beter, maar wel vele malen duurder dan een dakbedekking van stro of riet. Bij veel boerderijen is een deel van het dak voorzien van dakpannen; hoe meer dakpannen, hoe rijker de desbetreffende boer. Het stro en riet werd vaak van onderaf vervangen door pannen. Als iemand goed geboerd had, was hij dus helemaal 'onder de pannen'. Zie voor het bouwen van een dak met stro en riet in model het artikel 'Het rieten dak' (zie: 'Meer informatie').


Boerderijtypen

In Nederland kan men vier hoofdtypen boerderijen onderscheiden:

VdR-kaartboerderijen.gif
Er zijn echter geen scherpe geografische grenzen te trekken tussen de gebieden waar de ene of de andere vorm voorkomt. Voorts zijn er natuurlijk mengtypen en regionale ontwikkelingen. De kaart dateert uit het midden van de 19e eeuw. In de sedertdien ingepolderde gebieden werden moderne boerderijen gebouwd die niet tot één groep behoren.
VdR-kaartblauw.gif
De noordelijke groep (het Friese type) in Friesland, Groningen en Noord-Holland boven het IJ.
VdR-kaartgeel.gif
De middengroep (het Saksische type) in Overijssel, Drente, Gelderland, Utrecht en Zuid-Holland.
VdR-kaartrood.gif
De zuidelijke groep (het Frankische type) in Noord-Brabant en Limburg.
VdR-kaartpaars.gif
De zuidwestelijke groep (de Zeeuwse- en Vlaamse schuur) in Zeeland, Noordwest-Brabant en de Zuid-Hollandse eilanden.
Tabel: 01
Tabel gemaakt door: Daniel van der Ree


Voor het gemak hanteren we in deze encyclopedie de indeling van Daniel van der Ree. Tegenwoordig gebruikt men echter de indeling van R.C. Hekker. Bij deze indeling wordt onderscheid gemaakt naar constructietypes. De indeling van Hekker wordt o.a. gehanteerd door Wikipedia.



Meer informatie

Encyclopedie:
Externe website:
De indeling van Hekker.


Bronnen



Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie