Persoonlijke instellingen

De draaischijf

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net / Auteur: Ronald Koerts


Stoomlocomotieven kunnen meestal harder vooruit dan achteruit rijden. Daardoor is het nodig om een locomotief te keren en met de neus in de goede rijrichting te zetten. Niet alleen stoomlocomotieven moeten gedraaid (gekeerd) worden, ook sommige diesellocomotieven en elektrische locomotieven kunnen gedraaid worden. Dit heeft meestal een meer praktische dan een technische achtergrond, bijvoorbeeld een minder luidruchtige cabine of airco in de cabine.

De draaischijf is de meest voorkomende manier om een locomotief te keren. In Nederland hebben alléén museumspoorbedrijven nog draaischijven in gebruik. Bij het revisiebedrijf in Tilburg ligt ook nog een draaischijf. Het revisiebedrijf zal op korte termijn sluiten en daarmee zal de draaischijf niet meer gebruikt worden. In het buitenland komen ze nog veel voor. De draaischijf wordt veel gebruikt in combinatie met een locomotievenloods. Hierdoor kunnen op een relatief klein oppervlak veel locomotieven droog gestald worden.

E07.01.07.02-01.jpg
Afbeelding: 01
Draaischijf te Gerolstein, Duitsland
Foto gemaakt door: Ronald Koerts
E07.01.07.02-03.jpg
Afbeelding: 02
Stoomlocomotief op de draaischijf
Foto gemaakt door: Nico Spilt


Segmentdraaischijven

Met deze draaischijven kon meestal niet gedraaid (gekeerd) worden. Deze werden in hoofdzaak gebruikt op locaties waar geen ruimte voor een wisselstraat was. Het is niet een complete cirkel maar een (klein) deel daarvan. Zoals bijvoorbeeld bij kleine stations voor het omlopen van een locomotief.


'Spin'

Heden ten dage zijn diverse draaischijven voorzien van een 'spin' oftewel een bovenleiding boven de kuil. Daardoor kunnen ook elektrische locomotieven de draaischijf oprijden en (om)gedraaid worden.


Draaischijven voor bussen

Op sommige plaatsen in de wereld zijn speciale draaischijven voor trolleybussen aangelegd. Deze bussen maken gebruik van een bovenleiding en daar ze niet zonder stroom (of eigenlijk spanning) kunnen rijden, dient men voor het keren een keerlus aan te leggen. Op sommige plaatsen was voor een keerlus geen ruimte en heeft men een draaischijf gebouwd.


Draaischijf op de modelbaan

Een draaischijf op de modelbaan is een mooie blikvanger. De draaischijf is meestal een onderdeel van het lokdepot. Het geeft veel extra mogelijkheden om met uw locomotieven te rijden of te rangeren. U kunt kiezen voor een fabrieksdraaischijf of er zelf één bouwen.


Fabrieksdraaischijven

Bijna alle modelspoorfabrikanten hebben wel een draaischijf in het programma opgenomen. Meestal kan er gekozen worden tussen een kleine handmatig bediende draaischijf en/of een grote elektrisch aangedreven draaischijf. De standaard hoek tussen twee sporen is 7,5° (Graden). Daardoor kunnen er maximaal 48 sporen aansluiten op de draaischijf. Veel fabrikanten van bouwpakketten hebben daarop hun ring-lokloodsen afgestemd. Er zijn ook een aantal leveranciers die 10 graden hanteren tussen twee sporen.


Zelfbouw

Zelfbouw van een draaischijf is goed mogelijk. Het geeft u meer keuzevrijheid hoe de sporen op de draaischijf aansluiten. De grootte van de schijf kan men ook zelf bepalen. Het bouwen van een draaischijf is een combinatie van mechanica en elektronica. U heeft namelijk een aantal onderdelen nodig:

  • Een aandrijving voor de (draai)brug.
  • Een systeem om de brug goed op de sporen te positioneren (bijv. d.m.v. eindschakelaars).
  • Een systeem om kortsluiting te voorkomen (bijvoorbeeld een keerlusmodule zie: 'Meer informatie').
  • Eventueel onderdelen voor digitale besturing van de draaischijf in een digitale baan.


E07.01.07.02-02.jpg
Afbeelding: 03
Zelfbouw draaischijf in model
Foto gemaakt door: Jaap Teeuw


Op het internet staan veel goede bouwomschrijvingen en handleidingen voor het zelf bouwen van een draaischijf. Daarnaast leveren diverse fabrikanten, zoals Henk Kooiman, deel-bouwpakketten voor het bouwen van een draaischijf. Deze kan dan naar eigen wensen aangepast worden.


Inbouwdiepte van de draaischijf

Dit gegeven wordt meestal in het ontwerp van de modelbaan over het hoofd gezien. De draaischijf heeft een kuil en daaronder zitten meestal extra onderdelen voor de aandrijving en aansturing van de draaischijf. Daarvoor is ruimte nodig onder de baan. Liggen er verdekte sporen, zoals een schaduwstation, dan moet de modeltrein er nog wel onderdoor kunnen rijden. De inbouwdiepte is bij iedere draaischijf verschillend, dus een echte standaardmaat is niet te geven. Gemiddeld moet men voor een schaal H0-draaischijf een inbouwdiepte van 50 mm aanhouden. Voor schaal N is dat minimaal 25 mm. Onderstaande plaatjes geven een overzicht van de minimale hoogte tussen de twee rijniveau's.

E04.07-17.jpg
Afbeelding: 04
H0, 100 mm hoogteverschil
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts
E04.07-18.jpg
Afbeelding: 05
H0, 120 mm hoogteverschil
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts
E04.07-19.jpg
Afbeelding: 06
H0, 140 mm hoogteverschil
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts
E04.07-20.jpg
Afbeelding: 07
N, 60 mm hoogteverschil
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts
E04.07-21.jpg
Afbeelding: 08
N, 80 mm hoogteverschil
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts
E04.07-22.jpg
Afbeelding: 09
N, 100 mm hoogteverschil
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts


Kortsluiting in de draaischijf

In sommige gevallen kan er bij het gebruik van een draaischijf kortsluiting ontstaan. Dit komt alléén voor bij Tweerail-systemen, en gebeurt dan vooral bij het volledig keren van een locomotief op de draaischijf. Bij digitale banen kan met een keerlusmodule de kortsluiting gemakkelijk worden voorkomen (zie: het artikel Draaischijf bij 'Meer informatie').


Segmentdraaischijf

Dit type draaischijf ziet u niet veel op een modelbaan. Maar zelfbouw, of kant-en-klaar kopen is geen enkel probleem. Zie voor meer informatie over segmentdraaischijven hieronder bij 'Meer informatie'.

E07.01.07.02-04.jpg
Afbeelding: 10
Segmentdraaischijf in model
Foto gemaakt door: Ronald Koerts, Modulebaan MSV Veluwezoom


Complete treinen

De fiddleyard-draaischijf is een draaischijf om complete treinen (een locomotief met een aantal rijtuigen of wagens) te draaien. Vooral bij club- en tentoonstellingbanen ziet u deze vorm van draaischijf in gebruik. Door het gebruik van deze draaischijven hoeft u geen grote keerlus met veel opstelsporen en wissels te hebben op de baan. Deze draaischijven kunnen diameters hebben van 1,5 tot 2 meter en met tot wel 10 opstelsporen.



Meer informatie

Encyclopedie:
Informatie over kortsluiting-problemen bij draaischijven.
Beneluxspoor.net:
over de draaischijf
Externe websites:
Draaischijven in Nederland.
Draaischijven in Duitsland.
Draaischijven voor bussen.
Draaischijf voor trolleybussen.
Draaischijven in model
Draaischijfdecoder.
Digitaliseren van een draaischijf.
Digitaliseren van een draaischijf in schaal N.
Zelfbouw-draaischijf van Jaap Teeuw.
Leveranciers
Draaischijfbesturing.
Ook segmentdraaischijven.
Draaischijf en besturing.
Algemeen.
Algemeen.


Gerelateerde termen: Marklin, Maerklin, Mærklin



Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie