Persoonlijke instellingen

Het maken van een mal voor rijdraden

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net / Auteur: Jan Willem Penris - Bewerkt door Hans van de Burgt


In dit artikel bespreken we het maken van een mal voor rijdraden. Als U een dergelijke mal maakt, kunt u die het beste maken van aluminium onderdelen. De warmte wordt goed afgevoerd èn het grote voordeel is dat het soldeer niet hecht aan aluminium. Er zal dus geen sprake zijn van 'plakken'.

Materialen

De benodigde materialen voor het maken van de mal zijn:

  • vierkant-profiel van 10 × 10 mm (A).
  • voorzetraamprofiel (glashandel) (B).
of
  • U-profiel (ijzerhandel / doe–het-zelf zaak) (C).
  • krimpmoeren (10 ×) N-902-388-01 (VW onderdeel).
  • wasbenzine, voor het reinigen van de te lijmen oppervlakken.
Let-op.jpg
  LET OP
Wasbenzine is zeer brandgevaarlijk!
JW-08.gif
Afbeelding: 01
Profielen
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

Voorbewerking en bouw

Tijdens het solderen is het handig een bakje bij de hand te hebben met warm zeepwater, of nog beter WC-eend, om de soldeerpunten meteen van eventuele S-39 te ontdoen. Als u het niet met S-39 soldeert dan kan het in ieder geval geen kwaad om na afloop de lasjes te reinigen. Neem hiervoor een laag bakje dat precies onder het portaal kan staan en gebruik voor het reinigen een zachte tandenborstel. Wanneer u de S39 of een ander vloeimiddel niet met een sopje verwijderd ontstaat er een groene oxidatielaag. Dit is eigenlijk bij bovenleiding natuurgetrouw, maar op de modelbaan is de laag groene aanslag veel te dik, en dan ziet onze mooie bovenleiding er opeens een stuk minder mooi uit.

Het onderste U-profiel wordt vastgezet op een stevige ondergrond, bijvoorbeeld een stukje hardhout dat iets breder is dan het U-profiel. Ook de lengte van het stukje hout dient groter te zijn dan de gekozen lengte van het U-profiel. Dit kan gewoon met een schroefje op de uiteinden van het U-profiel. Wel iets verzinken natuurlijk.

JW-09.gif
Afbeelding: 02
De pijlen geven de plaats aan waar de lijmtangen geplaatst worden
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

De mal zit vast op een stukje hardhout van vier cm breed en 50 cm lang. Het profiel is iets korter, namelijk 40 cm, omdat we uitgaan van een maximale lengte van de stukken bovenleiding van 40 cm.

JW-10.jpg
Afbeelding: 03
Mal op het plankje bevestigen
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

Omdat u de mal nog moet kunnen vastzetten, wordt aan beide zijden een ruimte van vier à vijf cm gelaten ten behoeve van het vastzetten van de mal met lijmtangen aan de uiteinden.

De pijlen in afbeelding 03 laten zien hoe het er uit komt te zien. Wanneer de lijmtangen aan weerszijden worden vastgezet, dient u er op te letten dat de lijmtang niet boven de rand van het U-profiel uitsteekt.

JW-11.gif
Afbeelding: 04
U-profiel-stukken
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

De volgende stap is het zagen van U-profielstukken in stukjes van 15 à 20 mm. U hebt er ongeveer 20 nodig. Even proberen hoe breed ze moeten worden, daar er voor de verbinding tussen bovenstuk, blokje a en het U-profiel, blokje b, Tweecomponentenlijm gebruikt moet worden (zie: afbeelding 04).

Door deze verlijming (zie pijlen) wordt aan de zijkant van het bovenblokje een randje lijm uitgeperst. Dit is handig, want wanneer het blokje a er ooit een keer afbreekt (door bijvoorbeeld te grote hitte), dan kunt u het er met Driesecondenlijm zo weer op lijmen. Het blokje past dan precies in de oude lijmranden.
Om goed te laten zien wat er bedoeld wordt, is dit bij de pijlen in afbeelding 03 uitvergroot weergegeven.
Het mooiste is natuurlijk om het bovenblokje en de U-profielen te solderen. Dan kunnen de U-profielen net zo breed zijn als het bovenblok, ofwel 10 mm.

JW-12.gif
Afbeelding: 05
Aan elkaar lijmen van de U-profielen
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

In afbeelding 05 is zichtbaar hoe één-en-ander aan elkaar moet worden gelijmd. Bij b worden de vlakken gereinigd met wasbenzine en met Tweecomponentenlijm aan elkaar gelijmd.

Let-op.jpg
  LET OP
Wasbenzine is zeer brandgevaarlijk!

Let erop dat het lijmen op een vlakke ondergrond gebeurt, dan is de bovenkant immers ook vlak na het lijmen. Zo worden 10 stuks M-vormen aangemaakt. Het aantal is natuurlijk vrij te kiezen.
In de afbeelding is één pijl met een r gemerkt. Dit vlak is belangrijk in verband met de plaatsbepaling van de horizontale lijn over alle 10 de houders. Verderop in het verhaal komen we hier nog op terug.

Bij f wordt een gat geboord van acht mm. Hierin kan een busje met draad worden geplaatst. Het busje is een soort buis met een M5 (5 mm) schroefdraad erin die men kan vervormen. De moer zal aan de buitenzijde van gat f vervormen en dus vast gaan zitten.

U kunt hiervoor een VW-onderdeel gebruiken met onderdeelnummer N-902-388-01. Deze worden (of werden) gebruikt om spiegels mee te bevestigen bij Golf–II.
Er zijn ook aluminium-moeren te verkrijgen. Hier wordt een boutje ingedraaid om het mee op het onderste U-profiel te klemmen. Het is van belang dat die bout dan een vlakke onderzijde heeft, anders verloopt de houder tijdens het vastzetten.

Om diezelfde reden is het belangrijk dat er geen punt aanzit. Deze draait nl. allemaal gaatjes in de buitenkant van het onderste U-profiel. In onderstaande afbeelding is de krimpmoer afgebeeld zoals deze in de buitenzijde van de M-vormen moet worden geplaatst.
Normaal gesproken hebt u daar een speciale tang voor nodig, maar als u een lang boutje neemt, een moer en een ring, de draadbus vanuit de binnenzijde in het gat plaatst, het boutje vanaf de buitenzijde indraait, het ringetje plaatst en de moer voorzichtig aandraait, dan lukt dat ook.

De krimpmoer zal nu gaan vervormen op het aangegeven deel. Als deze vervormd is, zit de krimp­moer vast. Maak het moertje los, verwijder de ring en draai het boutje weer eruit. Zo worden alle krimpmoeren geplaatst.

JW-13.jpg
Afbeelding: 06
Bevestigingsmethode van de krimpmoer
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

Voorzetraam­profiel

JW-14.gif
Afbeelding: 07
Voorzetraam-profielen
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

In afbeelding 07 is te zien hoe het eruit ziet als dezelfde materialen worden gebruikt, maar dan van het voorzetraam­profiel.

Ook hier is een ruimte tussen beide U-profielen gelaten om de afbeelding te verduidelijken. De zwarte blokjes zijn verdikkingen in het raamprofiel. Dit profiel zal niet overal te verkrijgen zijn, maar de glashandel biedt hier mogelijk uitkomst.

Nu worden de stukjes vierkantprofiel gezaagd in stukjes van 35 mm. (Blokje a hierboven). In deze blokjes moeten nog gaten worden geboord en sleuven worden gezaagd. Zie eerder het r- teken. De bedoeling is dat dit vlak tijdens het bouwen als een referentievlak gebruikt wordt. Vanuit hier meten we alles uit en -op. Als u steeds dezelfde maat aanhoudt vanuit dat vlak tot aan de voorzijde van blokje a, moeten alle blokjes in één lijn komen te liggen.

Zeer Groot
Afbeelding: 08
De diverse blokjes
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

In afbeelding 08 staan alle blokjes op één lijn, en is zichtbaar hoe de diverse lijnen en gaten nog bewerkt moeten worden. Eerst zetten we van alle blokjes de hartlijnen uit.

De horizontale hartlijn voor de rijdraad (afstand t) is vijf mm vanuit de voorzijde. Ook gat g wordt op de kruising van de hartlijnen (afstanden m en t) op vijf mm van de voorzijde van de blokjes a geboord. De grootte van gat g is vijf mm. Het wordt dus wel priegelen op een dergelijk klein stukje, maar het is te doen.

Houdt er rekening mee dat de zaagsneden draad moeten bergen van 0,6 mm dik en dat deze dus niet te breed moeten worden. De zaagsneden in de mal zijn 1 mm breed en dat is breed genoeg. Teken daarom eerst alles duidelijk met een dunne stift af. Afstand v bij de hartlijn door h is variabel in verband met de hoogte van de hangdraad.

JW-16.gif
Afbeelding: 09
Afmetingen van de groeven in het blokje
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

In afbeelding 09 bij h loopt de groef trapeziumvormig toe op het geboorde hart van het blokje. Dit doen we gewoon met de zaag. Dit is nodig om de draad een beetje rond te kunnen leggen. Gemiddeld zal de hoek ongeveer zes à 15° (graden) bedragen, doch dit hoeft niet echt nauwkeurig. Wat belangrijker is, is dat de juiste diepte van de groef wordt aangehouden.
Zie in dit geval ook onderstaande afbeelding:

JW-17.gif
Afbeelding: 10
Groeven in het blokje aanbrengen
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

In afbeelding 10 zijn de dieptelijnen op de zijkant zichtbaar (zR), dit om enige indruk te geven van de werkelijke diepte.

In groef s in afbeelding 09 liggen twee draden horizontaal en één verticaal. Reken de maximale diepte van s eens op 2,5 mm.
Dus lijn 3 is dan 2,5 mm diep, lijn 2 (de verticale lijn = hangdraad) is dan 1,9 mm diep en lijn 1, de eerste rijdraad, ligt dan op (onderzijde) 1,3 mm diep, gewoon bovenop de andere draden. Dit dan steeds gerekend vanuit lijn t (staat voor top = bovenkant).

De hangdraad (draagkabel, die de bovenste gaten h met elkaar verbindt), ligt dus in een gleuf van 1,3 mm diep. De draad ligt met opzet iets dieper, want anders zou bijvoorbeeld in het geval van 1,8 mm diepte de bovenkant precies gelijk met t liggen en dan springt deze er tijdens het solderen uit.

Zeer Groot
Afbeelding: 11
Een stuk bovenleiding
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

In afbeelding 11 is de bovenste draad de 'hangdraad' of 'draagkabel'. De verticale draden zijn 'hangdraden' en de onderste is/zijn de 'rijdraden'. Wanneer we de hangdraad/draagkabel doortrekken buiten de mal, moet de hoogte van de draagkabel tot de rijdraad ongeveer 27 à 28 mm zijn.

De afbeelding geeft een beetje aan, waar die hoogte gemeten moet worden. Dit is belangrijk, omdat dit mede de afstand v tussen de gaten bepaalt. De andere afstanden (van de hoogtes van de hangdraad tot de rijdraden), zijn een beetje proefondervindelijk, maar tussen blokje 1 en blokje 5, varieert de hoogte w van 23 tot negen mm (bijvoorbeeld 23 - 18 - 15 - 12 - 9 mm).

Gat h in een van de eerdere afbeelding moet dus op verschillende hoogtes vanaf de rijdraadlijn t uitgezet worden. Dit, om een beetje glooiende lijn voor de hangdraad draagkabel te verkrijgen.
Wanneer ze zo dicht bij elkaar staan lijkt het nogal hoekig, in werkelijkheid zal dit ook zo zijn, maar optisch verloopt het glooiend. In de mal zit er altijd ongeveer drie- tot zes cm tussen de hangdraden en dan klopt het wel.

In de afbeelding hieronder is afgebeeld hoe de draden in de mal liggen.

JW-19.gif
Afbeelding: 12
Bevestiging van de draden.
Tekening gemaakt door: Jan Willem Penris

Werkvolgorde

Tenslotte geven we u nog een overzicht van de werkvolgorde:

  • monteer U-profiel op balkje/plankje;
  • zaag alle U-profielen voor de 'M'-vormen;
  • boor gaten voor de krimpmoer;
  • monteer de krimpmoeren;
  • lijm de U-profielen tot 'M'-vormen op vlakke ondergrond;
  • zaag de blokjes a ( 10 × 10 × 35 mm);
  • zet alle lijnen uit op de blokjes a, boor de gaten, maak de zaagsneden;
  • span na droging alle 'M'-vormen op het U-profiel (met boutje in krimpmoer!);
  • fixeer de blokjes a nummer 1 en 10;
  • leg een zaagblad op de rug (met de tanden naar boven) in de groef van blokjes 1 en 10 en lijm de rest vast;
  • werk de trapeziumvormige groeven bij gat h af.

Alle 'M'-vormen worden naast elkaar op het U-profiel geplaatst, tegen elkaar aangeschoven en vastgeklemd. Dat er onderling tussen links en rechts een beetje verschil is, hoeft niet noodzakelijkerwijs reden tot paniek te zijn.
In het ergste geval kunt u een gemaakt stuk bovenleiding niet symmetrisch in de mal plaatsen, populair gezegd, omdraaien. Zorg dat de geklemde 'M'-vormen goed vlak liggen op het U-profiel.

Een simpele manier om de blokjes te lijmen is om de blokjes 1 en 10 zo precies mogelijk te fixeren (let op het referentievlak), dan in beide de groeven te verbinden door middel van een zaagblaadje, zodat de andere groeven s precies onder het zaagblad komen te liggen.

Lijm de blokjes a nu op de 'M'-vormen, met Tweecomponentenlijm. Zorg dat de voorzijde van blokje a (schroefzijde) allemaal dezelfde afstand tot het referentievlak hebben. Als alles goed verlijmd is, moet er één rechte lijn zijn ontstaan over de blokjes a in groef s.

Tot slot:

Nummer de blokjes a en b met een viltstift van 1 tot en met 10. Wanneer u de blokjes in een zeepoplossing hebt liggen en er breken een aantal blokjes van elkaar los, dan kunt u gemakkelijk terug vinden welke a bij welke b hoort. Bovendien hoeft u dan niet meer te zoeken bij het opstellen van de mal; 'welke was ook alweer de eerste?' of zo.

Let-op.jpg
  LET OP
Vergeet niet om de gebruiksaanwijzingen en waarschuwingen van de fabrikanten te lezen en ze op te volgen. Dat voorkomt veel ongevallen, schade en droefenis.

Disclaimer! 'Het werken met gevaarlijke stoffen en scherpe draden, evenals het werken met slijp- boor- of freesmachines vereist goed gereedschap, kennis van zaken en last-but-not-least, beveiligingsmiddelen voor persoonlijke bescherming (zoals een veiligheidsbril, werkhandschoenen en eventueel gehoorbescherming). Gebruik deze dus!

Meer informatie

Encyclopedie:
Externe website:
Jan Willem Penris, informatie over zelfbouw masten.
Benodigdheden, gereedschappen.



Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie 

Laatste wijziging: 13 okt 2017 16:06 (CEST)