Persoonlijke instellingen

Toepassing van geheugenmetaal

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net / Auteur: Huib Maaskant


In dit artikel bespreken we de toepassing van geheugenmetaal om objecten te bewegen (c.q. aan te drijven). U kunt dan denken aan het omstellen van een wissel, het bewegen van een armsein of het op- en neer halen van spoorbomen.

Geheugenmetaal als wisselaandrijving

Info wissel geheugendraad 1 1.jpg
Afbeelding: 01
Wisselaandrijving mooi weggewerkt
Foto gemaakt door: Huib Maaskant

Wisselaandrijvingen zijn er in allerlei soorten en maten. Bijvoorbeeld als wisselspoelen of wisselmotoren. Zie voor meer informatie het artikel Wissels digitaliseren. In dit artikel gaan we aan de slag met geheugendraad als wisselaandrijving.

Voor de zelfbouwers onder ons, die liever zelf met geheugendraad willen knutselen, is een simpele en betrouwbare aandrijving met geheugendraad ontworpen:

Geheugenmetaal heeft diverse voordelen boven wisselspoelen en wisselmotoren. Zo maakt geheugenmetaal helemaal geen geluid. Door de afwezigheid van tandwielen en andere bewegende delen is de aandrijving heel betrouwbaar. De beweging is mooi langzaam en geheugenmetaal is ook nog eens erg voordelig.

Info wissel geheugendraad 1 2.gif
Afbeelding: 02
De onderdelen van de wisselaandrijving
Tekening gemaakt door: Huib Maaskant

Het principe van de wisselaandrijving

Het principe van de aandrijving is heel eenvoudig. Wanneer geheugenmetaal warm wordt, krimpt het met ongeveer 3,5%. Wanneer het afkoelt, wordt het weer langer. Met een stukje geheugendraad van 11 cm verkrijgt u zo een lineaire beweging van ruim 3,5 mm. Dat is ruim voldoende om een schaal H0 wissel om te zetten. De beweging duurt ongeveer drie seconden. Om precies uit te rekenen, hoe lang de geheugendraad moet zijn, kunt u gebruik maken van de geheugendraad berekening van Henny Bouman. Zie hieronder bij Downloads.

Wissel geheugendraad 1 3.jpg Wissel geheugendraad 1 3a.jpg
Afbeelding: 03 Afbeelding: 04
De onderdelen: een spijkertje, veertje, paperclip, klembusje,
stukje messing buis en een stukje geheugenmetaal.
De paperclip wordt een haak.
Het rechtopstaande deel bedient het wissel.
Foto gemaakt door: Huib Maaskant Foto gemaakt door: Huib Maaskant

De complete aandrijving bestaat uit een spijkertje, een veertje, een paperclip, een klembusje, een stukje messing buis van circa vier cm en een stukje geheugenmetaal (zie afbeelding 03). Het veertje wordt gespannen en vastgezet met een spijker (zie afbeelding 05), de draad wordt om het messing buisje gewonden. Door het omgebogen buisje te verdraaien kunt u de draad verstellen, ook later nog. Het veertje trekt het wissel in de ene stand en houdt de geheugendraad gespannen. Als u spanning op het geheugenmetaal zet, wordt de draad warm. De draad krimpt en trekt het wissel naar de andere stand. Na het uitschakelen van de spanning koelt alles weer af en keert het wissel terug in de eerste stand.

Wissel geheugendraad 1 4.jpg Wissel geheugendraad 1 4a.jpg
Afbeelding: 05 Afbeelding: 06
Sleuf gefraisd. Veer, haak en geheugendraad aangebracht Het wissel is geplaatst
Foto gemaakt door: Huib Maaskant Foto gemaakt door: Huib Maaskant

De eerste stap is het frezen van een ondiepe geul onder het wissel (zie afbeelding 05). Met een bovenfrees heeft u dat zo gedaan. Na het schilderen van de ondergrond wordt de aandrijving in de geul bevestigd. De paperclip wordt verbogen tot een dubbele haak die het veertje en de draad met elkaar verbindt. De lange poot van de haak trekt het wissel om (zie afbeelding 06). Wanneer u de baan heeft afgewerkt, is er van de aandrijving niets meer te zien.

Info wissel geheugendraad 1 5.gif
Afbeelding: 07
Het schema van de voeding
Schema gemaakt door: Huib Maaskant

De voeding

Het geheugenmetaal heeft een stroom van 200 milliAmpère nodig om maximaal samen te trekken. U kunt het geheugenmetaal niet rechtstreeks op een treintransformator aansluiten, omdat de hoge spanning voor een veel te grote stroom zorgt. Met een beetje elektronica is dat probleem snel opgelost. De LM317 spanningsreglaar is prima te gebruiken als constante stroombron (zie schema 07). Met een weerstandje wordt de uitgangsstroom begrensd tot 200 milliAmpère. Het maakt niet uit hoe lang de draad is. De LM317 wordt gevoed met 12 volt gelijkspanning en moet voorzien worden van een koellichaam.

Info wissel geheugendraad 1 6.gif
Afbeelding: 08
De elektrische aansluitingen
Schema gemaakt door: Huib Maaskant

Ompoling van het puntstuk

De schakeling is genoeg om het wissel te verzetten, maar bij een Tweerail-baan moet ook het puntstuk worden omgepoold. Dat is eenvoudig te realiseren door een relais parallel aan de LM317 te zetten (zie schema 08). Het relais schakelt de polariteit van de spanning om, die op het puntstuk van het wissel staat.
Zie ook het artikel Puntstuk wissel polariseren bij 'Meer informatie').

Info wissel geheugendraad 1 7.png
Afbeelding: 01
Onderdelen voor de voeding
Tabel gemaakt door: Huib Maaskant

In eerste instantie zijn beide wisseltongen van de Tillig wissels rechtstreeks op de digitale spanning aangesloten. In de praktijk veroorzaakten sommige locs echter kortsluiting, omdat de wielen bij het puntstuk even de andere wisseltong raken. Daarom zijn het puntstuk en de wisseltongen van elkaar geïsoleerd. Extra contacten van het relais zorgen ervoor dat alléén de aanliggende wisseltong van spanning wordt voorzien.

Wissel geheugendraad 1 8.jpg Wissel geheugendraad 1 8a.jpg
Afbeelding: 09 Afbeelding: 10
Printje met daarop de onderdelen Een ander printje met daarop de onderdelen
Foto gemaakt door: Huib Maaskant Foto gemaakt door: Huib Maaskant

De complete schakeling is gemakkelijk op een klein printje te bouwen. U kunt zelf een print etsen (zie: afbeelding 9) of gebruikmaken van strokenprint c.q. experimenteerprint. De laatste optie is sneller, gemakkelijker en goedkoper. Zaag eerst de printjes op maat en plak een etiket (met daarop het onderdelenschema getekend) op de bovenkant (zie afbeelding 10). Zo weet u precies waar wat moet komen en hoeft u niet steeds de gaatjes uit te tellen. Het geheugendraad is verkrijgbaar bij onderstaande leveranciers (zie: 'Meer informatie'). De elektronica kunt u bestellen bij Conrad. In de tabel (zie tabel 01) vindt u de bestelnummers van de componenten.



Downloads.png
XLS-bestand:
Geheugendraad-berekening

Berekeningen van geheugendraad door Huib Maaskant.


Meer informatie

Encyclopedie:
Exerne websites:
Modelbouw
Avontuur in miniatuur (Huib Maaskant)
Geheugendraad:
Speciale onderdelen.
Geheugendraad.
Flexinol geheugendraad.



Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie 

Laatste wijziging: 8 okt 2017 19:43 (CEST)