Persoonlijke instellingen

Welke lijmen, kitten of cementen

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net / Bron: Mededelingenblad 'Spoorpraet' van modelbouwclub 'Hellevoetssluis'. - Update door Dick van der Knaap en Fred Eikelboom


Lijmen en kitten voor speciale klusjes

Er is op het ogenblik in doe-het-zelf zaken, warenhuizen en autoshops een enorm assortiment lijmen en kitten verkrijgbaar, waarmee de meest bizarre lijmproblemen opgelost kunnen worden. In dit aanbod is voor de modelbouwer bijna altijd wel iets te vinden, dat ook voor zijn speciale probleem bruikbaar is. We zullen hieronder enkele voorbeelden geven. Het is een goed idee om zo af en toe eens rond te snuffelen in een dergelijke winkel, om te zien of er misschien alweer iets nieuws te koop is. De kans is aanwezig dat u daarvoor vervolgens een toepassing ontdekt, waar de fabrikant niet van heeft durven dromen.


Let-op.jpg
  LET OP
Een waarschuwing: sommige lijmen bevatten een vluchtig oplosmiddel. Dat is meestal goed brandbaar, en kan bij langer durende inademing slecht zijn voor de gezondheid. Zorg dus altijd voor goede ventilatie van uw werkruimte en draag beschermende (rubber)handschoenen.

Hobby-, knutsel-, huishoud- of alleslijm

Merken: Uhu, Collall, Velpon, Bison, Hobbycoll, enz.

De titel hier vlak boven, wekt misschien enige verwarring, maar wanneer u de naam: 'Velpon' leest, gaat er bij u natuurlijk een lichtje op. We kunnen het ook niet helpen dat deze lijmsoort door de fabrikant voor van alles en nog wat aangeprezen wordt. In feite gaat het echter bij al deze merken om dezelfde categorie lijm. De bedoelde lijmsoort wordt verkocht in tubes en plastic flacons, al-dan-niet voorzien van speciale doseerdoppen. Ondanks deze hulpmiddelen blijft het doseren van de lijm een knoeierige en draderige bezigheid. Bovendien blijft de overtollige lijm duidelijk zichtbaar als een glimmende vlek.

Alleslijm.gif
Afbeelding: 01
Bison 'alleslijm'
Bron: Conrad.nl

De samenstelling en werking van de lijm zijn mij niet helemaal bekend, maar in ieder geval bevat deze brandbare oplosmiddelen. Hoewel de lijm in principe voor veel doeleinden bruikbaar is, o.a. voor poreuze materialen, en de lijmverbinding bestand is tegen hogere temperaturen en water, wordt hij in de modelbouw weinig meer toegepast. Niet alleen vanwege de moeilijke dosering, maar ook omdat er voor vrijwel alle toepassingen betere lijmsoorten bestaan. Het blijft echter een handig hulpmiddel, bijvoorbeeld voor het even snel in elkaar prutsen van een papieren proefmodel (mock-up) en voor het lijmen van papier en karton, wanneer kromtrekken vermeden moet worden. Bij het nabootsen van een waterstraal of een ijspegel is met enig geduld een fraai resultaat te bereiken, juist door het draderige karakter van deze lijm.

Lijmspray.gif
Afbeelding: 02
Bison 'lijm-spray' (spuitlijm)
Bron: Conrad.nl


Lijmspray (spuitlijm)

Contactlijm in spray-vorm.

Voor het verlijmen van papier, karton, foto's, posters, reproducties, vilt, textiel, kurk, Styropor (piepschuim, vroeger Tempex genoemd), polyetherschuim, metaalfolies onderling en op hout, board, spaanplaat, glas, beton en metalen. Ook geschikt voor tijdelijke bevestigingen van bijvoorbeeld sjablonen.

Siliconenkit

Siliconenkit.gif
Afbeelding: 03
Bison 'siliconenkit'
Bron: Conrad.nl

Siliconenkit is een synthetische rubbersoort (siliconenrubber) die, aan de lucht blootgesteld, binnen enige uren doorhardt. Er zijn verschillende soorten en verscheidene kleuren leverbaar, maar voor ons doel is de goedkoopste en kleinste verpakking goed genoeg.

Misschien hebt u nog wel iets over van het waterdicht maken van de randen van de badkuip? Door zijn bijzondere eigenschappen is deze kit zeer geschikt voor het trillingvrij monteren van motoren. Als u een moderne canmotor wilt installeren in een oude loc, die nog van een rumoerige, stroomvretende en te snel draaiende krachtbron voorzien is, wordt deze taak aanzienlijk vereenvoudigd, U hoeft nu geen ingrijpende verbouwingen meer te doen aan het frame, of een bevestigingsbeugel te maken. In plaats daarvan drukt u de motor eenvoudig in een dot siliconenkit, waarbij u erop let dat er geen kit in de motor komt én dat de tandwielen van de overbrenging de juiste speling krijgen. Uw enige zorg is nu nog, dat de motor op zijn plaats blijft zitten tot de kit is doorgehard, maar daar vindt u wel iets op. U hoeft niet bang te zijn voor mislukkingen, want de kit is zonder veel moeite weer te verwijderen.

Rubbercement (fotolijm)

Rubbercement is weer een ander rubberproduct, dat speciaal ontwikkeld is voor het plakken van foto's, bijvoorbeeld in een album, of op een niet poreuze ondergrond. De grap van deze lijm is, dat de lijmverbinding niet permanent is. De foto's zijn weer gemakkelijk te verwijderen, ook na lange tijd. Van deze eigenschap kunt u natuurlijk ook voor andere doeleinden gebruik maken. Zo is het mogelijk om het afneembare dak van een wagen, rijtuig of gebouw op zijn plaats te houden, terwijl toch de mogelijkheid blijft bestaan om het te verwijderen, als dat nodig is. Een andere toepassing is het gebruik bij het nabootsen van afbladderende verf. Door op een model vóór het verven hier en daar wat rubbercement aan te brengen, kan naderhand op deze plaatsen de verf weer worden verwijderd met een stukje plakband. Het effect is zeer overtuigend, vooral als u de ondergrond van tevoren heeft verouderd. De rubbercement van Collall is niet meer leverbaar en is vervangen door de fotolijm zoals getoond op foto 04


Houtlijm.gif Bindan-RS-01.jpg
Afbeelding: 05 Afbeelding: 06
Bison 'houtlijm' Bindan-RS sneldrogende houtlijm
Bron: Conrad.nl

Foto gemaakt door: Herwim Frank

Fotolijm

Fotolijm Collal.jpg
Afbeelding: 04
Collal 'fotolijm'
Bron: Collall.nl


Fotolijm is ideaal (mits juist toegepast) om bijvoorbeeld papiergedragen decors mooi vlak op foam of karton te plakken. Het beruchte kromtrekken dat u met water-bevattende lijmen krijgt, gaat dan niet op, omdat het een contactlijm is. Ofwel, het materiaal mag pas, wanneer de lijm vrijwel droog is, worden verlijmd.
(Tip van Peter Bladergroen)

Witte houtlijm

Polyvinylacetaatlijm, ook wel bekend als witte houtlijm, is in het bijzonder geschikt voor het lijmen van poreuze materialen, zoals hout, papier, karton, boardmaterialen, gips, kurk, Styropor (piepschuim) of foamboard. Maar het kan ook, met water verdund, gebruikt worden voor het fixeren van allerlei scenery-materialen. Er zijn soorten die al hard zijn na enige minuten, maar er zijn ook soorten die langer nodig hebben om uit te harden. Na 24 uur uitharden is de lijmverbinding bestand tegen hoge temperaturen, maar niet tegen water of oplosmiddelen.


Boekbinders-lijm

Boekbinderslijm is een wateroplosbare polyvinylacetaatdispersielijm.

Boekbinders lijm.jpg
Afbeelding: 07
Collall 'boekbinders-lijm'
Bron: Collall.nl


Zeer geschikt voor het verlijmen van rails op de ondergrond, en voor het ballasten (zie ook het artikel: Bedding en ballast). De ontstane lijmverbinding is flexibel en dus redelijk geluiddempend. Bij eventuele wijzigingen aan de modelbaan is de rails weer eenvoudig los te maken, door de lijmverbinding te bevochtigen met een plantensproeier, waarna u met een plamuurmes de rails losmaakt.

Epoxylijm

Epoxylijm.gif
Afbeelding: 08
Bison 'epoxylijm'
Bron: Conrad.nl

Epoxylijm of tweecomponentenlijm is er in vele soorten, met allemaal verschillende eigenschappen. Na uitharden is de lijmverbinding bestand tegen water, oplosmiddelen, olie en vet. Ook is het bestand tegen een temperatuur van maximaal 150° Celsius. Zolang de lijm nog niet is uitgehard, is deze oplosbaar in aceton. Overtollige lijm is dus eenvoudig te verwijderen. Er bestaan snelhardende en langzaamhardende soorten. Let dus op de verpakking. Het is belangrijk dat u de twee componenten in de aangegeven verhouding verwerkt, anders resulteert dat in een zwakke lijmverbinding. De lijm is in het bijzonder geschikt voor zwaarbelaste verbindingen.


Superlijm of ACC

Ultrabond.jpg
Afbeelding: 09
Ultrabond 'superlijm'
Bron: Permatex
Let-op.jpg
  LET OP
Een waarschuwing vooraf: De zogenaamde secondenlijmen werken zeer snel op de huid. Zorg dus altijd voor beschermende (rubber)handschoenen. Gebruik voor kleine voorwerpen een pincet en doe tevoren een 'pas-test'.


Dit is een dunne vloeibare lijmsoort met een licht stekende geur. Deze wordt in flesjes of tubetjes verkocht. Door zijn supersnelle werking is deze lijm bijzonder populair onder modelbouwers. Hij is vooral geschikt voor het vastzetten van kleine onderdelen. Maar de lijm heeft ook wat problematische eigenschappen. Zo is deze slechts beperkt houdbaar en is overtollige lijm moeilijk te verwijderen. U kunt het beste een druppeltje op een schoteltje aanbrengen, en dan vervolgens met een stukje ijzerdraad of een speld steeds de benodigde lijm gebruiken. Dat is in ieder geval te verkiezen boven het rechtstreeks aanbrengen van deze lijm. De lijm is in het bijzonder geschikt voor het verlijmen van niet-poreuze materialen. Zo kunt u er de in het artikel Masten en portalen besproken bovenleidingportalen (messing profielen) mee monteren.

Een goede keus is de Ultra Bond superlijm van Permatex. Het is een high performance cyanoacrylaat superlijm die sterker en sneller verlijmt. Ultra Bond lijmt binnen enkele seconden metaal, plastic, rubber, leer, vinyl, hout, textiel, kurk en ceramiek. Te gebruiken op poreus- en nietporeus materiaal. De verpakking is voorzien van een verstoppingsvrije spuitmond. Verpakt in 5 grams flacon (NL# 89003). Kijk voor aanvullende informatie op de website van Permatex, via de link bij 'Meer informatie'.


Latex.png
Afbeelding: 10
Vloeibare latex
Foto gemaakt door: Modelbouwwerk



Vloeibare latex

Vloeibare latex is ook weer een rubberproduct, zoals u al vermoedde. De meest bekende toepassing is het maken van rubbermallen voor het maken van gietstukken, bijvoorbeeld van gips. Het is echter ook mogelijk om deze latex als lijm te gebruiken.

De ontstane lijmverbinding is niet bepaald sterk, maar wel flexibel en dus redelijk geluiddempend. Stukken flexibele rails (Flexrails), inclusief de ballast, zijn er voldoende stevig mee te lijmen en de verkregen complete rails heeft twee enorme voordelen: hij is met enige moeite zonder schade weer te verwijderen en uw rollend materieel rijdt als op een luchtkussen! Een probleem is echter dat de, met water verdunde, latex niet altijd zo gemakkelijk in de ballast trekt als verdunde houtlijm. Dit komt omdat de rubber al gedeeltelijk gevulkaniseerd is, voordat al het water verdampt is. Hier en daar kan daardoor wat overtollige, kleurloze rubber zichtbaar blijven in het ballastbed. Zorgvuldig werken en niet te veel gebruiken is de enige goede raad die we u kunnen geven.

Zie ook 'Meer informatie', hieronder.

Witte latexlijm

Prittstift.jpg
Afbeelding: 11
Prittstift
Foto gemaakt door: Conrad.nl



Witte latexlijm, b.v. van het merk Pritt, wordt verkocht in speelgoed- en handenarbeidwinkels. Deze lijm, die veel op houtlijm lijkt, geeft een kleurloze, enigszins flexibele lijmverbinding. Hij is dus bijvoorbeeld geschikt voor het lijmen van textiel, maar ook voor het aanbrengen van een geluiddempend ballastbed. De wijze van aanbrengen is dezelfde als bij houtlijm.

Kantoor-kleefpasta

Deze, vooral onder de merknaam 'Gluton' van oudsher bekende kleefpasta heeft een eigenaardig trekje. Wanneer de pasta in een vrij dikke laag aangebracht wordt, ontstaan bij het drogen krimpscheurtjes. Het resultaat is een patroon dat na verven (geen waterverf) nauwelijks van echte boomschors te onderscheiden is, in schaal H0 wel te verstaan. Nu kunt u dus echte bomen maken, i.p.v. lantaarnpalen met een bladerdak. Tegenwoordig is deze lijmsoort moeilijk verkrijgbaar. Ze wordt nog verkocht onder de naam 'Collall Plakpasta'. Zie voor meer informatie de link bij 'Meer informatie'.

Kneedbaar hout en kneedbaar staal

Vloeibaarhout.gif
Afbeelding: 12
Bison 'Kneedbaar hout'
Foto gemaakt door: Conrad.nl

Kneedbaar hout is te gebruiken voor het repareren van scheuren in het hout, of het opvullen van gaten, ook op modelbouwschaal. Wanneer u per ongeluk de raamopening in een houten model te groot hebt gemaakt, is door enig gepruts met kneedbaar hout deze blunder nog wat weg te werken, zodat hij minder opvalt.

Kneedbaar staal is een twee-componentenpasta, die staalhard doorhardt. De gevormde kunststof is te bewerken met een vijl of boor en deze kunststof is waarschijnlijk bruikbaar voor het 'gieten' van onderdelen, zoals draaistellen e.d.

Polyurethaanschuim

Dit twee-componentenschuim (PUR-schuim) wordt veel voor isolatiedoeleinden gebruikt. Het schijnt ook voor het maken van lichtgewicht bergen geschikt te zijn.
Malcolm Furlow heeft er ooit een artikel aan gewijd in 'Model Railroader', namelijk een bouwbeschrijving van de San Juan Central, waarin hij deze techniek uit de doeken doet.
Een ander toepassingsvoorbeeld is het maken van een spoordijk. Het baanlichaam wordt met PUR-schuim min-of-meer aangebracht. Na enkele dagen drogen en uitharden kan met een scherp voorwerp (bijvoorbeeld een oud mes) de dijk in vorm worden gesneden. Nadeel is wel, dat PUR de neiging heeft om inwendig gasblaasjes te vormen, waardoor na het snijden een nabewerking noodzakelijk is.

Electro

'Electro' is een lijm die metaaldeeltjes bevat en daardoor elektrische stroom geleidt. Hierdoor is de kit geschikt voor het repareren van gedrukte schakelingen (prints), maar ook voor het maken van elektrische verbindingen op die plaatsen waar u liever niet soldeert, of op materialen die niet te solderen zijn, zoals aluminium. Nuttig om aan te denken als u eens op een dergelijke moeilijkheid stuit.

Electro.gif
Afbeelding: 13
Bison 'Electro'
Foto gemaakt door: Conrad.nl


Plasticlijmen

Merken: Faller, Kibri, Vollmer, Tamiya, Plastic Weld, Testors, MicrQ Weld, etc., etc.

De speciale plasticlijmen, zoals die door bijna alle fabrikanten van plastic bouwdozen op de markt gebracht worden, zijn in feite helemaal geen lijm. Het zijn, al dan niet verdikte, oplosmiddelen of mengsels van oplosmiddelen. Ze werken dan ook uitsluitend en alléén op plastic en voor 'plastic' dient u dan bovendien eigenlijk nog te zeggen: 'polystyreen'.

Op andere soorten kunststof werken de lijmen niet of minder goed, enkele uitzonderingen daargelaten. De werking van deze lijmen berust op het oplossen van de oppervlakken van de te verbinden onderdelen, zodat deze oppervlakken vervolgens in elkaar kunnen vloeien. Nadat het oplosmiddel verdampt is, blijft het oorspronkelijke materiaal weer achter. Op deze manier ontstaat dus eigenlijk een lasverbinding, vandaar dat de Amerikanen spreken van solventwelding, oftewel oplosmiddel-lassen. De samenstelling van plasticlijm varieert van merk tot merk. Zo zijn er waterdunne soorten, maar ook verdikte producten met een Velpon-achtige stroperigheid.

Plasticlijm.jpg
Afbeelding: 14
Kibri 'Plastic-lijm'
Foto gemaakt door: ?


Sommige producten verdampen erg snel en lossen het plastic alleen op, daar waar het de kans krijgt wat langer in te werken, zoals in de te maken lijmverbinding. Andere producten, zoals b.v. dat van Kibri, verdampen veel langzamer en kunnen daardoor ook veel langer inwerken. Daardoor lijkt het alsof deze lijm veel agressiever op het materiaal inwerkt. Een veel toegepast oplosmiddel is MEK (Methyl Ethyl Keton) dat wat lastiger in kleine hoeveelheden verkrijgbaar is, maar dat erg plezierig werkt. Tegenwoordig wordt ook Bison ontvetter gebruikt om polystyreen te lijmen. Dit bevat een zekere hoeveelheid MEK, naast een aantal andere stoffen, die als een soort verdunner werken. U kunt deze vloeistof gebruiken om polystyreen te verlijmen. Door de verdunners is het als het ware als 'getemde' MEK te beschouwen. In principe zijn er nog veel meer oplosmiddelen bruikbaar, maar daar zullen we u niet mee lastig vallen. Het is alleen nuttig om te weten dat in noodgevallen nagellakremover (aceton) en Din Sol (xyleen) goed bruikbaar zijn.

Het grootste gevaar van alle plasticlijmen schuilt niet in de grote brandbaarheid en eveneens niet zo zeer in de schadelijkheid voor de gezondheid, al blijft oppassen de boodschap. Een enorme ramp dreigt echter wanneer u onverhoeds een flesje omstoot. De hele verzameling onderdelen op uw werktafel is dan verrassend snel in een vormloze klomp plastic veranderd, voordat u de kans krijgt om reddend in te grijpen.

Ook pogingen om foutieve lijmverbindingen weer los te krijgen hebben meestal een fatale afloop. De manier waarop u met deze lijmsoorten dient te werken, is afhankelijk van het merk dat u kiest.

Revell 'Plasto' plamuur

Conrad-206332-Revell-Plasto.jpg
Afbeelding: 15
Revell 'Plasto' plamuur
Bron: Conrad.nl

Beschadigingen en/of scheuren in kunststof kunnen met Revell Plasto plamuurmassa worden gerepareerd. Het oppervlak kan na droging glad worden geschuurd. Gebruik dan minimaal korrel 240 schuurpapier.
Gebruikvriendelijk, mits u het niet in te grote hoeveelheden opbrengt. Nog betere resultaten krijgt u, wanneer u het in meerdere dunne lagen aanbrengt. Het oppervlak is vrij snel droog, maar inwendig duurt het uitharden langer. Laat, voor het beste resultaat de plamuur minimaal zes uur uitharden.
Deze plamuur staat in de modelbouwwereld bekend als een van de beteren. Is met vrijwel alle primer- of laksoorten na te bewerken. Pas wel op bij gebruik OP een laklaag. Te veel plamuur op een reeds gelakt onderdeel, kan gaan reageren met de laklaag.

UV hardende lijm

094352-Conrad-UV-Lijm-01.jpg
Afbeelding: 16
UV lijm
Bron: Conrad.nl

Let-op.jpg
  LET OP
Een waarschuwing vooraf: De gebruikte UV straling is slecht voor de huid, maar in het bijzonder
voor de ogen.
Zorg dus altijd voor beschermende (rubber)handschoenen. Kijk NOOIT rechtstreeks naar de lichtbron.

Toepassing: voor het verbinden van twee materialen, waarvan er één doorzichtig is voor de gebruikte straling. Voorbeelden: glas, plexiglas , polycarbonaat, acrylglas (polymethylmethacrylaat) enz. Soms is een heldere kunststof door een 'onzichtbare' toevoeging gestabiliseerd, zodat UV straling geen schade aan de kunststof kan aanbrengen. Daardoor is dan verlijmen met behulp van UV straling vaak heel moeilijk of onmogelijk. Neem daarom altijd vooraf een proefje!

Voordelen: ééncomponent-systeem, snelle uitharding, bijna reukloos (oplosmiddelvrij), krachtige verbinding, blijft doorzichtig.

Nadeel: een werkplaats is nodig waar geen invallend zonlicht komt en ook andere bronnen van UV licht niet aanwezig zijn (wegens vervroegd optredende uitharding). Bewaren in het donker dus. Bovendien moet het werkstuk goed ontvet zijn, op straffe van een slechte hechting.

Deze lijmen zijn gewoonlijk ééncomponent-systemen, waar de harder al ingebouwd (ingemengd) is. Er zijn verschillende viscositeiten (stroperigheden, vloeibaarheden) verkrijgbaar in hoeveelheden van 10 ml tot 5 liter. Koop eerst de kleinste, en experimenteer daarmee wat om de gebruiksmogelijkheden te ontdekken.

Door bestralen met een lichtbron die ultraviolet licht bevat (UV-lamp, zonnebank, gezichtsbruiner, gewoon zonlicht) wordt de harder geactiveerd. Dat leidt tot een min-of-meer snelle uitharding van de lijm. Dat hangt mede af van de gebruikte lichtbron. De zon zal zelden de oorzaak zijn van uitharding. Bij gebruik van de daarvoor speciaal op de markt gebrachte UV-lampen daarentegen, is het vaak een secondenkwestie.
Nadere informatie vind u bij de onderstaande links.

Let-op.jpg
  LET OP
Vergeet niet om de gebruiksaanwijzingen en waarschuwingen van de fabrikanten te lezen en ze ALTIJD op te volgen.

Dat voorkomt veel ongevallen, schade en droefenis.


Meer informatie

Encyclopedie:
Beneluxspoor.net:
Over UV-lijmen.
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Diverse soorten veiligheidshandschoenen.
Externe websites:
Diverse soorten lijm.
Lijm-advies voor veel klussen.
Boekbinders-lijm.
Fotolijm.
Diverse soorten lijm.
Diverse soorten lijm.
Algemene informatie over lijmen. (pdf)
Diverse soorten lijm.
Ultra Bond superlijm.
Diverse soorten lijm.
Informatie over de toepassing van UV hardende lijmen. (pdf)




Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie 


Laatste wijziging: 2 mrt 2016 14:39 (UTC)