Persoonlijke instellingen

Woorden - B

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net


Verklaring         Zoeken op deze pagina: CTRL + F.

Woord of afkorting.

Aanduiding voor 2e klas; vgl. A, C, D; een B: een 2e klas rijtuig of wagen. (1)

B.

(BH). Het beschermdeksel van de automatische koppeling van een elektrische/diesel-elektrische trein; dit deksel heeft de vorm van een bustehouder. (1)

B.H.

Beyer Peacock & Co. Ltd., Manchester, Engeland. Zie: Beyer Peacock. (1)

B.P. & Co

Afkorting van Bovenkant Spoor. Dit is de bovenzijde van beide spoorstaafkoppen. Meer over BS. (2)

BS.

Werd gebruikt bij de klassieke beveiliging. (3)

B-relais

1. Een schuingeplaatst bord, voorafgaand aan een sein (zie ook het artikel Seinen). 2. Reflecterende bordjes van 15 × 15 cm die vòòr een sein op de vrije baan geplaatst zijn. Eerst drie bordjes op ongeveer 210 meter afstand, daarna twee bordjes op ongeveer 140 meter afstand en daarna een enkel bordje op ongeveer 70 meter afstand. De bordjes dienen voor de oriëntatie van de machinist, wanneer het sein gedoofd mocht zijn.

Baak

1. Spoorbaan. 2. Modelspoorbaan. (zie het artikel Basisvormen modelbanen)

Baan

Het geheel van rails, scenery, onderbouw en bedrading (zie het artikel Basisvormen modelbanen)

Baanplan

Versterking aan de onderzijde van een locomotiefframe, met als doel het van de baan schuiven van de daarop liggende voorwerpen, om ontsporen te voorkomen.

Baanruimer

Gedeelte van een spoorbaan tussen twee stations of kilometerpalen. (1)

Baanvak

Baanvakbelasting

Een spoorgedeelte tussen twee knooppunten, twee splitsingspunten of een knooppunt en een splitsingspunt. (2)

Baanvakdeel

De hoogst toegelaten snelheid op een baanvak. (2)

Baanvaksnelheid

Een goede baas een goede meester, een goede machinist; de machinist was op de loc de baas van de leerling. (1)

Baas

(Eng) Metaallegering voor het maken van glijlagers. Meer over Babbitmetaal. (3)

Babbitt

Nederlandse spoorwegmaterieelfabrikant. Zie: Breda.

Backer & Rueb

Bijnaam van de locomotieven van de serie NS 3800-3805, gestroomlijnde 3700-en, die het uiterlijk van een omgekeerde badkuip hadden; ook: Potvis, Walvis, Kunstmoeder.

Badkuipen

1. Kolenlaadbak aan de hijskraan waarmee kolen op de loc geladen worden; bakkie over deurtje: manier van kolenladen, waarbij in het machinistenhuis kolen op de voetplaat gestort worden; de laadbak wordt dan boven de toegangsdeur tot het machinistenhuis gehesen, en zijdelings in het machinistenhuis leeggestort op de voetplaat; werd vooral gedaan bij kleinere machines, als de serie 7700 (zie: Bello). 2. Open goederenwagen voor het vervoer van kolen en andere losse lading; een lege bakkentrein. (1) 3. Bij reizigersmaterieel: elk rijtuig van een treinstel en ieder los rijtuig van een treinstel. Bijvoorbeeld: een Hondekop-viertje bestaat uit vier bakken.

Bak

Sinds 1951 door de NS ingevoerd uniek nummer voor het reizigersmaterieel (zie ook: UIC-codering rijdend materieel).

Bakcode

Onderdeel van een beveiligingssysteem (bijvoorbeeld behorend bij ATB-NG of ETCS) dat wordt geplaatst tussen beide spoorstaven. Hiermee wordt tijdens de passage van de trein een bakenbericht door de trein uitgelezen (passief baken) of worden over en weer tussen trein en baken berichten overgebracht (actief baken). (2)

Baken

Onderdeel van Telerail. Een bakenzender verzendt een radiosignaal dat door de telerail-installatie in de trein wordt gebruikt om automatisch over te schakelen op de zendfrequentie van het beheersgebied waar de trein naar toe rijdt. Alle overgangen tussen beheersgebieden zijn voorzien van bakenzenders. (2)

Bakenzender

1. Goederenwagen, meestal een open goederenwagen, die er uit ziet als een open bak; vergelijk kastje; 2. Bijnaam van klein rangeerlocje; vgl. hippeltje, kikkertje, kasse, wrs. Naar het vierkante uiterlijk van veel kleine locomotieven. (1)

Bakje

Benaming voor rangeerlocs uit de 500-, 600- en 700 serie. De locs kregen deze bijnaam vanwege het pruttelende uitlaatgeluid, wat aan een koffiepot (percolator) deed denken. Zie ook: Bakje en Hippel.

Bakkie

Vlakke stoomschuif, die als een afsluitende bak over de stoompoorten ligt. (1)

Bakschuif

Ballast

Ondergrond waarop de dwarsliggers met rails rusten. Het ballastbed fungeert als trillingsdemper en bevorderd de afvoer van regenwater. Eerder ballastbed was gemaakt van zand. Tegenwoordig gebruikt men grind of steenslag (zie ook het artikel Bedding en ballast).

Ballastbed

Elke vorm van een spoorconstructie, waarbij geen losse ballast wordt toegepast. (2)

Ballastloos spoor

Bovenbouwconstructie met ballastbed. (2)

Ballastspoor

'Spoorbanenkruid', de planten of het onkruid dat groeit tussen de sporen: bijnaam om het 'spoorvolk' mee aan te duiden, die mensen die bij de spoorweg werken, waarschijnlijk afkomstig uit Limburg. (1)

Banenkroet

(België): Afsluithek bij overweg; zie ook: Rolbareel. (1)

Bareel

(België, Fr. Bascule): Klaprooster, valrooster. (1)

Bascul

Onderdeel van 'Telerail'. Een basisstation staat op een vaste plaats en zorgt voor de radiocommunicatie tussen de wal-organisatie en de trein. (2)

Basisstation

Het aantal en de soort treinen dat per uur in volgorde een bepaald traject berijdt. (2)

Basisuurpatroon

De gebouwen op de modelspoorbaan, zoals huizen, fabrieken en stations. Zie: Bebouwing.

Bebouwing

Bedding

Weergave van het treinendiensten aanbod in termen van treinsoorten, halteplaatsen, frequentie, gemiddelde reistijd, comfort, punctualiteit en aansluitingen. (2)

Bedieningsmodel

Post van waaruit seinen en wissels worden bediend. Ook 'Post T' genoemd. (2)

Bedienpost

Bijnaam van de diesellocomotieven van de serie DE 2601-2606, genoemd naar de Staatsman Lois Jozef Maria Beel, wiens hoofd wel wat leek op het front van de locomotief. (1) (zie ook: Materieeloverzicht).

Beelen

Arm van een armsein; de arm is langgerekt en vertoont evenveel (of even weinig) overeenkomst met een arm als met een been; bovendien komen bij sommige seinbeelden de armen bij elkaar alsof het twee benen aan een menselijk lichaam zijn; als de benen omhoog zijn kan je komen: als de twee armen van het voorsein omhoog staan, dan kun je doorrijden (toespeling op seksuele handeling); benen omhoog: voorsein veilig; benen opzij; aftakken bij het volgende vertakkingsein. (1)

Been

bruine beer, zie: Bruin. (1)

Beer

Bekerkoppeling

Locomotiefbel. In eerdere jaren en bij sommige maatschappijen moest een trein verplicht gebruik maken van een bel als waarschuwingsmiddel.

Bel

Bijnaam van de locomotieven van de serie 7700, die vaak op de lokaalspoorwegen reden en daar de stoombel in werking hadden, zodat er een aanhoudend bellen te horen was; dit bellen was wettelijk verplicht op sommige baanvlakken; deze bijnaam werd ook gebruikt voor andere locomotieven op lokaalspoorwegen, zoals de serie 5500 en 7000. (1)

Bello

Alfred Jules Belpaire, België. (26-09-1820 — 1893, Oostende). Locomotiefingenieur en directeur generaal van de Belgische spoorwegen. Uitvinder van de vlakke vuurkist (1860), die aanmerkelijk zuiniger stookte als de oudere diepe vuurkisten. Hierdoor kon men goedkopere, relatief slechtere kolen stoken, terwijl de stoomproductie met circa 20% toenam. Meer over Belpaire. (3)

Belpaire

de zwarte bende: zie: Zwart. (1)

Bende

(bergkruipers) Bijnaam van de locomotieven van de serie NS 8400, die heuvelachtige trajecten goed aankonden, bijvoorbeeld de lijn Flemalle-Ans; zie ook: trekpot, dauwworm, strijkijzer, lemmerboot; ook: bergkruiper. (1)

Bergklimmers

Zie: 'Bergklimmers'. (1)

Bergkruipers

Bijnaam van de locomotieven van de serie 3900 en 6300, die zeer grote afmetingen hadden, en waar de stoker zich afbeulde om het vuur bij te houden; wellicht deze naam ook omdat de machines zeer sterk waren, wat men van een beul ook nogal eens denkt. (1)

Beul

Bevoegd leerling: zie Leerling. (1)

Bevoegd

Overweg met slagbomen, welke door een overwegwachter bediend werden.

Bewaakte overweg

Treinbeweging; kleine beweging: rangeerbeweging. (1)

Beweging

Engelse fabrikant van hoofdzakelijk locomotieven. Meer over Beyer (Engels). (3)

Beyer Peacock

Modelspoor. Elektronische schakeling voor het detecteren van rollend materieel binnen een zelf aangegeven begrensd gebied (zie ook het artikel Terugmelding en/of bezetmelding).

Bezetmelder

Dit is de benaming van een protocol voor toepassing bij BiDiBus. Meer over Bidib op het BNLS-forum.

BiDiB

Dit is de benaming van een bus, net als bijv. ExperessNet, CAN-bus of LocoNet. Meer over BIDIB

BiDiBus

(Bijèl) (België, Fr.): drijfstang; ook: de dikke bielle. (1)

Bielle

(spoorbiels) Dwarsligger. Dwars onder de rails geplaatste balk, die als drager voor de spoorstaven fungeert. De biels kan gemaakt zijn van eiken- of berkenhout. De huidige bielzen zijn veelal van beton. Er worden reeds proeven gedaan met kunststof bielzen.

Biels

Gouden biesje: de bies op de pet van het hogere personeel; er zijn gouden biesjes in de buurt: er is iemand van het hogere personeel in de buurt. (1)

Biesje

Een beetje bij voor los een beetje stoom bijgeven om de buffers van de aan de loc vastgekoppelde wagen en die van de loc wat in te drukken, teneinde de schroefkoppeling gemakkelijk los te kunnen draaien bij het ontkoppelen. (1)

Bij

Een trein conform de dienstregeling verlengen door het bijplaatsen van een treindeel. (2)

Bijplaatsen

Injecteur bijzetten: Injecteur in werking stellen. (1)

Bijzetten

Betekent: tweetallig. Een binair getal bestaat uit enen en nullen. (zie ook het artikel Uitleg Digitaal).

Binair

Drijfstang van binnenliggend drijfwerk. (1)

Binnendrijfstang

Tussen de frameplaten van de loc aangebracht; binnenliggende cilinder, binnenliggend drijfwerk: zie ook: Cilinder; tegengesteld: Buitenliggend. (1)

Binnenliggend

De aan de binnenzijde gelegen sporen van een vier- of meerdere sporige spoorbaan. (2)

Binnensporen

Vuurkist; de naam binnenvuurkist wordt gebruikt als men de vierkante ketel aanduidt als vuurkist; volgens deze zienswijze is dan de vuurkistmantel de buitenvuurkist, en de vuurkist de binnenvuurkist. (1)

Binnenvuurkist

Elektronica. Multivibrator die twee stabiele toestanden heeft (zie: Multivibrator. (3)

Bistabiele
multivibrator

Rangeerstoplantaarn. (1)

Blaadje

1. Kraan waarmee de machinist de blazer bedient. 2. hierdoor: de blazer zelf (het bedieningsapparaat wordt met het bediende gelijkgesteld of als één beschouwd); blaaskraan erin is dan: blazer aan. (1)

Blaaskraan

Het geluid dat de loc maakt bij zwaar rijden; dit klinkt als het aanhoudend blaffen van een hond. (1)

Blaffen

Een blanke kachel: een schoon vuur, goed brandend, met weinig slakken; blank hier dus in bet.: schoon, niet vuil. (1)

Blank

Een blasie pikken korte rusttijd nemen tijdens de rangeerdienst; vrijwel alleen gebruikt voor rusten wanneer de rangeerdienst even stopgezet werd, omdat de treinenloop dit eiste; bet. Gelijk aan: uitblazen: even rust nemen. (1)

Blasie

1. Blauwe olie: lichte, dunne smeerolie met een blauwe kleur, voor het smeren van dat deel van het drijfwerk, dat niet met stoom in aanraking komt en er dus niet door verhit wordt; blauwe werk: bovengenoemd (drijf)werk, dat met blauwe olie gesmeerd wordt; 2.Grote Blauwen: bijnaam van de locomotieven van de serie NS 3501-3508 (ex-NBDS 30-36) die blauw geschilderd waren, ook: Blauwe Brabanders, Blauwpijpers; Blauwe Engel: bijnaam van de dieseltreinstellen van de serie DE 2 61-106, tweewagenstellen die eens lichtblauw geschilderd waren; genoemd naar de zeer populaire film 'Der Blaue Engel' (1930), waarin Marlene Dietrich de hoofdrol van tingeltangelzangeres speelde. (1)

Blauw

Styrofoam, Styrodur of Austrotherm XPS (merknamen). Harde blauwe, roze of groene polystyreen isolatieplaten. De kleur is afhankelijk van welke fabrikant het materiaal produceert: Styrodur (BASF, kleur: groen), Austrotherm XPS (kleur: rose) of Styrofoam (Dow Chemical, (kleur: blauw) (zie: XPS) (1) (zie ook het artikel Onderbouwconstructies).

Blauwe platen

Het geluid van de veiligheidsklep(pen), wanneer daar stoom doorheen blaast; de loc blaast. (1)

Blazen

Aanjager; de blazer blaast stoom de rookkast in en de schoorsteen uit (naam slaat op werking van het toestel) of: de blazer brengt hierdoor een blazende luchtstroom teweeg door het vuur heen (naam slaat op effect. (1)

Blazer

Blikken Tinus: bijnaam van de locomotieven van de serie 2100, waarvan het drijfwerk gauw los zat, en dan een rammelend geluid, als van blik ging maken; Tinus is een eigennaam, net als in de samenstelling houten klaas. (1)

Blikken

Door elektromotor(en) bewogen, via een reductiekast gekoppelde as, die door middel van drijfstangen de assen van een locomotief aandrijven.

Blinde as

Blok

Bijnaam van de elektrische treinstellen uit 1924 (Materieel 24 ofgekort: Mat'24), die vierkant waren en daardoor op blokkendozen leken. (1)

Blokkendozen

Blokpost

1 op 1 (Grootspoor) Meer over Blokstelsel. (3)

Blokstelsel

Spoorbeambte: wachter van een blok. Zie: Blokstelsel.

Blokwachter

Bijnaam van de SS 800 serie.

Bogen

(Engels) Draaibaar onderstel met twee- of meer paren wielen onder het eind van een locomotief, spoorwagen of rijtuig; bijnaam van de locomotieven van de serie 1700 en ook wel van de serie 2100, die zo’n draaistel hadden. Zie ook: Boog, Rijnboog. (1)

Bogie

Draaistel in bogievorm, bogie. (1)

Bogiestel

1. Bijnaam voor de locomotieven van de serie 500, 6000, 6200,6300 en 7100; genoemd naar het dier bok, dat snel wegtrekt voor een wagen (voor serie 6000,6200 en 6300) resp. niet zo groot is (voor serie 500 en 7100); 2. gestel van in de grond vaststaande en verbonden palen op het einde van een dood spoor (stootbok); zie ook: Stootjuk; voetplaat, machinistenhuis, naar de oude betekenis van de koetsier vóór op een rijtuig; 4. (België) Limburgse bijnaam voor loc van het type 53; ook: Kasse (Gents), Broekverbrander (Leuvens); bok werd gebezigd omdat de loc niet veel groter was dan dit kleine trekdier; zie ook: Geit, Sik, Bok 1. (1)

Bok

Bijnaam van de NS 6200 serie.

Bokken

(België): Rijden; we bollen van Hasselt naar Diest. (1)

Bollen

1. Bocht in de rails, gebogen baanvlak; 2. Bogie; zowel het draaistel als de locomotiefbijnaam voor de serie 1700/1800, maar ook de serie 2100; natte boog: bijnaam van de locomotieven van de serie 1300, die geen oververhitter hadden zoals de 1700-en. (1)

Boog

Vermogensversterking bij digitale baanbesturing. Zie ook het artikel Uitleg Digitaal.

Booster

Rangeerder of stationsassistent die belast is met het draaien van de koersborden van de trein; zie ook: Paalman. (1)

Bordenman

Vertakkingsein, opgebouwd uit een paal met daarop een bordes, waarop weer naast elkaar twee korte seinpalen zijn aangebracht. (1)

Bordessein

Borsig, Berlin-Tegel. Duitse fabrikant van locomotieven en materieel. Meer over Borsig (Duits). (3)

Borsig A.

Zie: 'Bogie'.

Bougies

De fase waarin men werkelijk bezig is met het bouwen van een ontwerp, voorafgaand aan de zgn. indienststellingsfase. De bouwfase kan weer uit meerdere bouwfasen bestaan. (2)

Bouwfase

Term die in de spoorwereld gebruikt wordt voor het gedeelte van een spoorweg dat op zandlichaam, spoordijk, bruggen, viaducten, Fly-Overs etc. ligt, zoals ballast, dwarsliggers, rails en wissels.

Bovenbouw

Het samenstel van constructieonderdelen ten behoeve van bovenbouw (spoorstaven, bevestiging, dwarsliggers, enz.) (2)

Bovenbouw
constructie

Het geheel van draagconstructies, leidingen en toebehoren die dienen als energievoorziening voor de elektrische tractie. (2) Zie Bovenleiding. Meer over bovenleiding.

Bovenleiding

Vertikaal opstaand profiel van staal of beton, dat als constuctieëlement wordt gebruikt om het bovenleidingsysteem aan op te hangen. Meer over Bovenleidingspaal. (2)

Bovenleidingspaal

Constuctieëlement van staal of beton, dat wordt gebruikt om het bovenleidingsysteem boven meerdere naast elkaar liggende sporen aan op te hangen. Meer over Bovenleidingsportaal. (2)

Bovenleidings
portaal

Geheel van rijdraad, hangdraden, draagkabel en bevestigingsmateriaal aan de bovenleidingpalen of bovenleidingsportalen. Er bestaan verschillende bovenleidingsystemen voor verschillende toepassingen. Belangrijke parameters zijn spanning, rijsnelheid, treinintensiteit, minimale volgafstand, aanzetversnelling, gelijktijdigheid. (2)

Bovenleiding
systeem

Zie: 'Boxpokwielen'.

Boxpok

Boxpokwielen

(België, Fr.). oliebus ter smering van de wielen; de boîten van de locomotief. (1)

Boîte

Brader. Vuur; een beste braaier onder de deur: een goed vuur in de vuurkist onder de vuurdeur. (1)

Braaier

(België, Fr.): hij is een brasfort: hij is een machinist met een sterke arm. Zie: 'Arm 3'. (1)

Bras fort

Een elektronica-experimenteerbord dat voorzien is van meerdere rijen doorverbonden connectors. Deze rijen connectors zijn onderling geïsoleerd. In de connectors kunnen de aansluitdraden van componenten gestoken worden. Op deze wijze kan snel - zonder te hoeven solderen - een schakeling opgebouwd worden voor testdoeleinden.

Breadboard

Machinefabriek 'Breda', v/h Backer & Rueb, Breda. Meer over 'Breda'. (3)

Breda

Spoorweg met een breedte groter dan 1435 mm.

Breedspoor

Tot blokken geperste bruin- of steenkool.

Briketten

Even met de broek af moeten: zijn behoefte moeten doen, naar de WC moeten. (1)

Broek

(België): waarschijnlijk Leuvense bijnaam voor loc van het type 53; ook: bok 4. (Limburgs), kasse (Gents); broekverbrander werd gebruikt omdat de loc zo klein was, dat de stoker bij het stoken zeer dicht bij het vuur stond. Daardoor kon (bij geöpende vuurdeur en sluiten van de regulateur, waarbij het vuur soms het machinistenhuis inslaat doordat er geen geforceerde trek meer is) zijn broek in brand vliegen. (1)

Broekverbrander

Elektrisch bediende wissel. Zie: 'Elektromagnetische wissel' in Woorden - E.

Bromwissel

Vuurbrug; op de brug stoken: de kolen te hoog de vuurkist ingooien, zodat de kolen bovenop de vuurbrug vallen. (1)

Brug

1. Plaat om diagonale onderdelen van een spoorbrug te verbinden. 2. Opklapbare plaat, die het lopen van het ene rijtuig naar het andere rijtuig mogelijk maakt. 3. Stalen plaat voorzien van ingewalste uitstulpingen in de vorm van tranen (traanplaat) waardoor een antislip-loopvlak ontstaat. Wordt o.a. gebruikt bij looppaden op spoorbruggen e.d. (3) Meer over traanplaat.

Brugplaat

Bruine Beer: bijnaam van de diesellocomotieven van de serie DE 2201-2350, die lange tijd donkerbruin waren. (1)

Bruin

(België) Hij rijdt te brutaal; hij zet te sterk aan, waardoor de machine doorslaat. Zie ook: Trommelaar, Sterke arm, Bras fort, Hakkepoffer, Timmerman. (1)

Brutaal

Verende stootplaat aan voor- en achterzijde van rollend materieel.

Buffer

Balk aan voorzijde van een locomotief waarop de buffers zijn gemonteerd.

Bufferbalk

Het tijdelijk buiten exploitatie nemen van de infrastructuur, bijvoorbeeld wegens onderhoudswerkzaamheden aan het spoor, of het laten rijden van werktreinen. In VWI wordt dit de treinvrije periode genoemd (TVP). (1)

Buitendienststelling

Drijfstang als onderdeel van een buitenliggend drijfwerk. (1)

Buitendrijfstang

Buiten de frameplaat van de locomotief aangebracht; buitenl. cilinder/drijfwerk. Zie ook: cilinder; tegengesteld: binnenliggend. (1)

Buitenliggend

Loc met buitenliggende cilinders; ook gebruikt als bijnaam voor de locomotieven van de serie NS 700 en 900, die zulke cilinders hadden; net als bij het woord schudder, zien we dat de eigenschap van een onderdeel van de loc de naam geeft aan het geheel. (1)

Buitenligger

Het vervoeren van treinen die buiten het (kinematisch) omgrenzingsprofiel PVR-NS of PVR-GC reiken. Meer over Buiten profiel rijden. (1)

Buiten profiel rijden

Bij een baanvak bestaande uit vier of meer sporen zijn de aan de buitenzijde gelegen sporen de buitensporen. (2)

Buitensporen

Vuurkistmantel; tegengesteld: Binnenvuurkist. (1)

Buitenvuurkist

1. Rangeerheuvel; 2. Heuveltje, hoop kolen op het rooster, in de vuurkist, onder de vuurdeur; een bult onder de deur; (sommige locomotieven moesten zo gestookt worden om een goede circulatie van de hete gassen te krijgen). (1)

Bult

(België, Fr.): smeerkan met (lange) olietuit, met klepje om olie af te sluiten; in België zegt men niet: lange kan, zoals in Nederland gebruikelijk. (1)

Burette

(België, Fr.): buffer.

Buttoir



Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie 

Laatste wijziging: 3 jan 2018 11:59 (CET)