Elektronica basis - Bewerkingsoverzicht

Fred: woord toeg.

2025-12-18T08:45:26Z

woord toeg.

Fred: typo

2025-12-16T09:50:45Z

typo

Fred: plaatjes + info toeg.

2025-12-16T09:47:05Z

plaatjes + info toeg.

Fred: informatie toeg.

2025-11-21T12:37:48Z

informatie toeg.

Wijzigingen bekijken

Fred: plaatje toeg + txt aangep.

2025-11-06T09:35:56Z

plaatje toeg + txt aangep.

Fred: txt verplaatst

2025-10-28T16:28:47Z

txt verplaatst

Fred op 28 okt 2025 om 16:21

2025-10-28T16:21:38Z

Fred op 28 okt 2025 om 16:18

2025-10-28T16:18:05Z

Fred: typo

2025-10-27T14:13:15Z

typo

Fred: txt

2025-10-24T07:39:35Z

txt

@@ Regel 629: / Regel 629: @@
 }}
 ==== N- of P-channel====
-Waar we op moeten letten, is of het een [[Woorden - P#P-channel|P-channel]]- of [[Woorden - N#N-channel|N-channel]]-FET is. Let op het verschil tussen afbeelding 18b en afbeelding 18c. De aansluitingen op de voedingsspanning zijn gespiegeld.
+Waar we op moeten letten, is of het een [[Woorden - P#P-channel|P-channel]]- of [[Woorden - N#Nchannel|N-channel]]-FET is. Let op het verschil tussen afbeelding 18b en afbeelding 18c. De aansluitingen op de voedingsspanning zijn gespiegeld.
 Ook de plaats van R1, R2 en de leds is anders.<br>Een FET heeft drie aansluitingen, de "drain", de gate en de source genaamd. De gate dient voor de aansturing. Bij de N-Channel-FET wordt de drain op de <big>+</big> (plus) van de voeding aangesloten, en de source op de min (of massa). Bij de P-Channel-FET wordt de drain op de min (<big>-</big>) van de voeding aangesloten, en de source op de <big>+</big> (plus). Bij een FET hoeft geen weerstand te worden gebruikt om de stroom naar de gate te begrenzen, omdat een FET spanninggestuurd is. Dit in tegenstelling tot een normale transistor, die stroomgestuurd is. Wél belangrijk is de maximale gatespanning. Ook belangrijk zijn de maximale stroom, de maximale spanning op de "drain" en de maximale spanning over "gate" en "source". Deze gegevens zijn te vinden in de datasheet van de fabrikant.
 {{Afbeelding
@@ Regel 641: / Regel 641: @@
 }}
 De benaming '''"MOSFET"''' staat voor "Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor". Het is een unipolaire [[Woorden - T#Transistor|transistor]], met vier aansluitingen: de "[[Woorden - S#Source|source]]" ("S"), de "[[Woorden - D#Drain|drain]]" ("D"), de "[[Woorden - G#Gate|gate]]" ("G") en het substraat ("B" van bulk), die meestal niet naar buiten uitgevoerd is, maar intern verbonden met de source.  De [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] loopt van drain naar source. De MOSFET wordt o.a. in decoders toegepast. De MOSFET noemt men unipolair, (in tegenstelling tot een gewone transistor, die bipolair is) omdat slechts één soort ladingsdrager (gaten of elektronen) deelneemt aan de stroom tussen source en drain. De spanning op de gate zorgt voor het sturen van de stroom van source naar drain. De MOSFET is namelijk "spanninggestuurd", in tegenstelling tot een gewone transistor, die "stroomgestuurd" is. Een ander verschil met een gewone transistor is, dat er bij een MOSFET geen [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] van betekenis door de gate loopt, zoals door de [[Woorden - B#Basis|basis]] van een transistor. Bij veel MOSFET's is een diode tussen drain en source gemonteerd ter beveiliging.
 {| class="wikitable"
 |{{TblAgKleur1|#D1D1E1;}} valign="center"| [[Bestand:Let-op.jpg|50px|center]]<small>&nbsp;&nbsp;'''LET OP'''</small>||{{TblAgKleur1|#D1D1E1;}} valign="top"|Pas op! Doordat de gate van een "FET" of een "MOSFET" hoogohmig is, kan een eventuele statische lading niet wegvloeien en zo een hoge spanning opbouwen op de gate. Deze hoge spanning (elektrostatische lading, afgekort [[Woorden - E#ESD.|"ESD"]]) kan de (MOS)FET onherstelbaar beschadigen. Gebruik een [[Woorden - P#Polsbandje|polsbandje]] dat verbonden is met een [[Woorden - W#Werk-aarde|werk-aarde]] bij het omgaan met dit onderdeel.
@@ Regel 1.570: / Regel 1.572: @@
 |- valign="top"
 ! scope="row" width="70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 16 nov 2025 10:46 uur</small>
+| <small>Laatste wijziging: 18 dec 2025 9:45 uur</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|E]]

@@ Regel 629: / Regel 629: @@
 }}
 ==== N- of P-channel====
-Waar we op moeten letten, is of het een [[Woorden - P#P-channel|P-channel]]- of [[Woorden - N#Nchannel|N-channel]]-FET is. Let op het verschil tussen afbeelding 18b en afbeelding 18c. De aansluitingen op de voedingsspanning zijn gespiegeld.
+Waar we op moeten letten, is of het een [[Woorden - P#P-channel|P-channel]]- of [[Woorden - N#N-channel|N-channel]]-FET is. Let op het verschil tussen afbeelding 18b en afbeelding 18c. De aansluitingen op de voedingsspanning zijn gespiegeld.
 Ook de plaats van R1, R2 en de leds is anders.<br>Een FET heeft drie aansluitingen, de "drain", de gate en de source genaamd. De gate dient voor de aansturing. Bij de N-Channel-FET wordt de drain op de <big>+</big> (plus) van de voeding aangesloten, en de source op de min (of massa). Bij de P-Channel-FET wordt de drain op de min (<big>-</big>) van de voeding aangesloten, en de source op de <big>+</big> (plus). Bij een FET hoeft geen weerstand te worden gebruikt om de stroom naar de gate te begrenzen, omdat een FET spanninggestuurd is. Dit in tegenstelling tot een normale transistor, die stroomgestuurd is. Wél belangrijk is de maximale gatespanning. Ook belangrijk zijn de maximale stroom, de maximale spanning op de "drain" en de maximale spanning over "gate" en "source". Deze gegevens zijn te vinden in de datasheet van de fabrikant.
 {{Afbeelding

@@ Regel 611: / Regel 611: @@
 === De FET ===
 De benaming "FET" staat voor "Field Effect Transistor", in het Nederlands: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Veldeffecttransistor Veldeffecttransistor].
-Het is een unipolaire [[Woorden - T#Transistor|transistor]], met drie aansluitingen: de "[[Woorden - S#Source|source]]" ("S"), de "[[Woorden - D#Drain|drain]]" ("D") en de "[[Woorden - G#Gate|gate]]" ("G"). De [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] loopt van drain naar source.
+Het is een unipolaire [[Woorden - T#Transistor|transistor]], met drie aansluitingen: de "[[Woorden - S#Source|source]]" ("S"), de "[[Woorden - D#Drain|drain]]" ("D") en de "[[Woorden - G#Gate|gate]]" ("G"). De [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] loopt van drain naar source. Waar we op moeten letten, is of het een [[Woorden - P#P-channel|P-channel]]- of [[Woorden - N#N-channel|N-channel]]-FET is. Zie ook [[#De JFET|"JFET"]] en [[#De MOSFET|"MOSFET"]].
 === De MOSFET ===
 {{Afbeelding
 |Bestand= MOSFET-01.gif
 |Grootte= Zeer Klein
 |Volgnummer= 19
-|Omschrijving= MOSFET ("Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor")
+|Omschrijving= N-channel MOSFET
 |Positie= Links
 |Maker= Fred Eikelboom
 |Type= Tekening
 }}
-De benaming "MOSFET" staat voor "Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor".  Het is een unipolaire [[Woorden - T#Transistor|transistor]], met vier aansluitingen: de "[[Woorden - S#Source|source]]" ("S"), de "[[Woorden - D#Drain|drain]]" ("D"), de "[[Woorden - G#Gate|gate]]" ("G") en het substraat ("B" van bulk), die meestal niet naar buiten uitgevoerd is, maar intern verbonden met de source.  De [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] loopt van drain naar source. De MOSFET wordt o.a. in decoders toegepast. De MOSFET noemt men unipolair, (in tegenstelling tot een gewone transistor, die bipolair is) omdat slechts één soort ladingsdrager (gaten of elektronen) deelneemt aan de stroom tussen source en drain. De spanning op de gate zorgt voor het sturen van de stroom van source naar drain. De MOSFET is namelijk "spanninggestuurd", in tegenstelling tot een gewone transistor, die "stroomgestuurd" is. Een ander verschil met een gewone transistor is, dat er bij een MOSFET geen [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] van betekenis door de gate loopt, zoals door de basis van een transistor.
+De benaming '''"MOSFET"''' staat voor "Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor". Het is een unipolaire [[Woorden - T#Transistor|transistor]], met vier aansluitingen: de "[[Woorden - S#Source|source]]" ("S"), de "[[Woorden - D#Drain|drain]]" ("D"), de "[[Woorden - G#Gate|gate]]" ("G") en het substraat ("B" van bulk), die meestal niet naar buiten uitgevoerd is, maar intern verbonden met de source.  De [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] loopt van drain naar source. De MOSFET wordt o.a. in decoders toegepast. De MOSFET noemt men unipolair, (in tegenstelling tot een gewone transistor, die bipolair is) omdat slechts één soort ladingsdrager (gaten of elektronen) deelneemt aan de stroom tussen source en drain. De spanning op de gate zorgt voor het sturen van de stroom van source naar drain. De MOSFET is namelijk "spanninggestuurd", in tegenstelling tot een gewone transistor, die "stroomgestuurd" is. Een ander verschil met een gewone transistor is, dat er bij een MOSFET geen [[Woorden - E#Elektrische stroom|stroom]] van betekenis door de gate loopt, zoals door de [[Woorden - B#Basis|basis]] van een transistor. Bij veel MOSFET's is een diode tussen drain en source gemonteerd ter beveiliging.
 {| class="wikitable"
 |{{TblAgKleur1|#D1D1E1;}} valign="center"| [[Bestand:Let-op.jpg|50px|center]]<small>&nbsp;&nbsp;'''LET OP'''</small>||{{TblAgKleur1|#D1D1E1;}} valign="top"|Pas op! Doordat de gate van een "FET" of een "MOSFET" hoogohmig is, kan een eventuele statische lading niet wegvloeien en zo een hoge spanning opbouwen op de gate. Deze hoge spanning (elektrostatische lading, afgekort [[Woorden - E#ESD.|"ESD"]]) kan de (MOS)FET onherstelbaar beschadigen. Gebruik een [[Woorden - P#Polsbandje|polsbandje]] dat verbonden is met een [[Woorden - W#Werk-aarde|werk-aarde]] bij het omgaan met dit onderdeel.
@@ Regel 891: / Regel 907: @@
 * SPCO "Single Pole Change Over" ofwel: één wisselcontact
 * 4PCO "Four Pole Change Over" ofwel: vier wisselcontacten
-Hier een omschrijving van de meest gebruikte schakelaars:
+Hier een omschrijving van de meest gebruikte schakelaars:<br>
 De enkelpolige schakelaar is een schakelaar voorzien van 2 aansluitklemmen en 1 schakelknop. Met deze schakelaar wordt één geleider onderbroken ofwel doorverbonden. Hij is daarmee de meest eenvoudige schakelaar die wordt toegepast in de elektrotechniek.
-De dubbelpolige of tweepolige schakelaar beschikt over vier aansluitklemmen en 1 schakelknop (tuimelaar). De werking is gelijk aan twee parallelle enkelpolige schakelaars die mechanisch gekoppeld zijn. Deze wordt toegepast in apparatuur die aangesloten wordt op de netspanning. Hier worden beide draden tegelijkertijd onderbroken (of ingeschakeld) voor de [[Veilig werken|veiligheid]].Lees ook de waarschuwing over de [[Veilig werken#Meanwell apparatuur|Meanwell apparatuur]]. Zie verder artikel: [[Schakelaar aansluiten|Schakelaar aansluiten]] en artikel: [[Ompoolschakelaar aansluiten|Ompoolschakelaar aansluiten]].
+De dubbelpolige of tweepolige schakelaar beschikt over vier aansluitklemmen en 1 schakelknop (tuimelaar). De werking is gelijk aan twee parallelle enkelpolige schakelaars die mechanisch gekoppeld zijn. Deze wordt toegepast in apparatuur die aangesloten wordt op de netspanning. Hier worden beide draden tegelijkertijd onderbroken (of ingeschakeld) voor de [[Veilig werken|veiligheid]]. Lees ook de waarschuwing over de [[Veilig werken#Meanwell apparatuur|Meanwell apparatuur]].<br>Zie verder artikel: [[Schakelaar aansluiten|Schakelaar aansluiten]] en artikel: [[Ompoolschakelaar aansluiten|Ompoolschakelaar aansluiten]].
 ----
 === De Schottky diode ===
@@ Regel 1.555: / Regel 1.570: @@
 |- valign="top"
 ! scope="row" width="70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 21 nov 2025 13:30 uur</small>
+| <small>Laatste wijziging: 16 nov 2025 10:46 uur</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|E]]

@@ Regel 11: / Regel 11: @@
 |}
 === De transformator ===
-{{Afbeelding
+De primaire wikkeling (P in afbeelding 01 en 01a) van een transformator (afgekort: "trafo") schakelt 50 &times; per seconde aan en uit. Hierdoor ontstaat een wisselend magnetisch veld, waardoor in de secundaire wikkeling (S in afbeelding 01a) een wisselspanning ontstaat. Een trafo levert dus altijd een wisselspanning.
 |Bestand= Trafo-schema-01.png
-|Grootte= 150px
+|Bestand2= Trafo-schema-02.png
-|Volgnummer= 01
+|Bestand3= Netspanning-01.gif
-|Omschrijving= Het schema van de trafo
+|Grootte= 115px
-|Maker= Fred Eikelboom<br><br>
+|Grootte2= 130px
 |Type= Tekening
 |Positie= Links
 }}
-De primaire wikkeling (P in afbeelding 01a) van een transformator (afgekort: "trafo") schakelt 50 &times; per seconde aan en uit. Hierdoor ontstaat een wisselend magnetisch veld, waardoor in de secundaire wikkeling (S in afbeelding 01a) een wisselspanning ontstaat. Een trafo levert dus altijd een wisselspanning. Wanneer op de primaire wikkeling van de trafo een gelijkspanning (DC) wordt aangesloten, dan gebeurt er helemaal niets, omdat de trafo ontworpen is voor wisselspanning.<br>
+Wanneer op de primaire wikkeling van de trafo een gelijkspanning (DC) wordt aangesloten, dan gebeurt er helemaal niets, omdat de trafo ontworpen is voor wisselspanning.<br>
-De verticale lijn in afbeelding 01a geeft aan dat er een metalen kern in de trafo zit. Een trafo wordt veel toegepast in [[Woorden - V#Voeding|voedingen]], zoals hieronder omschreven:
+De verticale lijn in afbeelding 01 geeft aan dat er een metalen kern in de trafo zit. Wanneer er een ferrietkern in de trafo zit, wordt afbeelding 01a gebruikt. Een trafo wordt veel toegepast in [[Woorden - V#Voeding|voedingen]], zoals hieronder omschreven:
 === De bruggelijkrichter ===
 {{Afbeelding
@@ Regel 28: / Regel 45: @@
 |Volgnummer= 01a
 |Omschrijving= Bruggelijkrichters
-|Maker= Fred Eikelboom<br />
+|Maker= Fred Eikelboom
 |Type= Tekening
 |Positie= Links
 }}
 Bruggelijkrichters dienen om een [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]] (van een [[#De transformator|transformator]]) in een [[Woorden - G#Gelijkspanning|gelijkspanning]] om te zetten. De [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]] van het lichtnet heeft een frequentie van 50 Herz (Hz), ofwel 50 perioden per seconde. In tekening 02 is de sinusvorm van de netspanning weergegeven. Er zijn fabrikanten die een diodesymbool op de gelijkrichter afdrukken (zie links in afbeelding 01 tussen plus en min).
 Er bestaan drie basisschakelingen voor gelijkrichting van de spanning, zie tekening 03:
@@ Regel 47: / Regel 55: @@
 # de dubbelfazige/dubbelzijdige met twee diodes en een middenaftakking op de trafo (zie fig. 2). Frequentie op de uitgang = 100 Herz.
 # de dubbelfazige/dubbelzijdige met een bruggelijkrichter (zie fig. 3). Frequentie op de uitgang = 100 Herz.
 {{Afbeelding
 |Bestand= Gelijkrichter-01.gif
@@ Regel 58: / Regel 64: @@
 |Type= Tekening
 }}
 De [[Woorden - B#Bruggelijkrichter|bruggelijkrichter]] bestaat uit vier dioden in één behuizing (zie links op tekening 01) of uit vier losse dioden die in brug geschakeld zijn (zie rechts op tekening 01). Dit is de [[Woorden - G#Graetz-schakeling|Graetz-schakeling]], genoemd naar de uitvinder ervan. Achter de gelijkrichter staat een pulserende gelijkspanning, daarom wordt een [[#De elektrolytische condensator (afgekort: elco)|elco]] geplaatst (met grote [[Woorden - C#Capaciteit|capaciteit]]) om de [[Woorden - R#Rimpelspanning|rimpelspanning]] te verminderen. De onbelaste spanning achter de elco is 1,414 &times; de wisselspanning die op de ingang van de gelijkrichter staat, minus de [[Woorden - D#Drempelspanning|drempelspanning]] over twee diodes (circa 1,4 volt). Dus bij een ingangsspanning van 12 volt wisselspanning staat er op de elco een spanning van: (12 &times; 1,414) - 1,4 = 15,56 volt.
@@ Regel 1.496: / Regel 1.504: @@
 |- valign="top"
 ! scope="row" width="70%" |
-| <small>Laatste wijziging: 24 okt 2025 9:32 uur</small>
+| <small>Laatste wijziging: 6 nov 2025 10:28 uur</small>
 |}
 [[Categorie: Alles|E]]

@@ Regel 26: / Regel 26: @@
 |Bestand= Gelijkrichter02.gif
 |Grootte= 180px
-|Volgnummer= 01
+|Volgnummer= 01a
 |Omschrijving= Bruggelijkrichters
 |Maker= Fred Eikelboom<br />
@@ Regel 33: / Regel 33: @@
 }}
 Bruggelijkrichters dienen om een [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]] (van een [[#De transformator|transformator]]) in een [[Woorden - G#Gelijkspanning|gelijkspanning]] om te zetten. De [[Woorden - W#Wisselspanning|wisselspanning]] van het lichtnet heeft een frequentie van 50 Herz (Hz), ofwel 50 perioden per seconde. In tekening 02 is de sinusvorm van de netspanning weergegeven. Er zijn fabrikanten die een diodesymbool op de gelijkrichter afdrukken (zie links in afbeelding 01 tussen plus en min).
 {{Afbeelding
 |Bestand= Netspanning-01.gif
@@ Regel 47: / Regel 41: @@
 |Type= Tekening
 |Positie= Rechts
-}}<div style="height: 55px;"></div>
+}}
 Dit voorbeeld gebruikt een [[Woorden - T#Transformator|transformator]] (afgekort: '''"trafo"''') met secundair een spanning van 12 volt wisselspanning (AC). De dioden in fig. 1 en fig. 2 (zie afbeelding 03) moeten minstens een [[Elektronica basis#De sperspanning|sperspanning]] hebben van twee &times; de topwaarde van de wisselspanning.
 {{Afbeelding

@@ Regel 359: / Regel 359: @@
 |Type= Tekening
 }}
-De [[Woorden - E#Elektrolytische condensator|elektrolytische condensator]] Deze naam werd in 1968 bij de firma Philips in Zwolle al afgekort tot "elco" (daar gebruikte men intern de term: "aluminium elco('s)"). Eén van de leidinggevenden vond dat de term "aluminium elektronische condensator(en)" wel "een hele mond vol" was, en bedacht daarom de kortere term "aluminium elco('s)".<br>
+De [[Woorden - E#Elektrolytische condensator|elektrolytische condensator]] Deze naam werd in 1968 bij de firma Philips in Zwolle al afgekort tot "elco" (daar gebruikte men intern de term: "aluminium elco('s)"). Eén van de leidinggevenden vond dat de term "aluminium elektrolytische condensator(en)" wel "een hele mond vol" was, en bedacht daarom de kortere term "aluminium elco('s)".<br>
 De elektrolytische condensator is ook een condensator, maar dan een condensator die leverbaar is met een zeer grote elektrische [[Woorden - C#Capaciteit|capaciteit]], zoals 10000 &mu;F of 33000 &mu;F. Er zijn echter ook elco's leverbaar met kleinere waarden, zoals bijvoorbeeld 0,1 &mu;F of 0,33 &mu;F. De elco heeft een speciale eigenschap, hij is namelijk "gepolariseerd" (ook wel "polair" genoemd). Dat betekent dat de elco een positieve pool (de plus), en een negatieve pool (de min) heeft.