Persoonlijke instellingen

Treinbesturingssoftware

Uit BeneluxSpoor.net - Encyclopedie
Versie door Martin Hilvers (overleg | bijdragen) op 12 apr 2020 om 19:53
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende

Onder redactie van: BeneluxSpoor.net / Auteur: Ronald Koerts - Update door Fred Eikelboom


Inleiding

Treinbesturingssoftware is niet iets van de laatste jaren. Het bestaat al sinds de komst van de eerste personal computers. Al vanaf eind jaren 1970 biedt de 'Hobby Computer Club! Modelbaan-automatisering gg' (gg=Gebruikers Groep) een systeem aan om modeltreinen via de computer te besturen.

G.Hammers.png
Afbeelding: 01
Computer met modelbaan
Foto gemaakt door: Gerhard Hammers

In de loop der jaren zijn de technieken veranderd en verbeterd, maar het basisprincipe blijft hetzelfde. Computergestuurd rijden nam een grote vlucht met de brede beschikbaarheid van computers, vrij verkrijgbare software en goedkopere digitale systemen die direct op de computer aan te sluiten waren. De huidige software is zeer uitgebreid en de mogelijkheden zijn eigenlijk oneindig.

Analoog of digitaal?

Bij het aansturen van modeltreinen via de computer denkt men als eerste aan 'digitaal' rijden. Dat hoeft echter niet. Er zijn ook systemen waarbij een analoge trein bestuurd kan worden via de computer. Hiervoor is gebruik te maken van het systeem van de HCCM, MpC Classic van Gahler und Ringstmeier, MIRACOS of het Dinamo-systeem van Leon Van Perlo (zie 'Meer informatie'). Dit zijn wel de bekendste computergestuurde analoge blokgestuurde systemen. Net zoals met een standaard transformator, worden de treinen in de blokken gestuurd door de spanning op de rails te verhogen (sneller te laten rijden) of te verlagen (langzamer te laten rijden). Dit noemt men ook wel 'blokgestuurd rijden'.

Het aansturen via een digitaal systeem kent een paar verschillen ten opzichte van het analoog rijden. Bij digitale systemen staat er een blokgolfvormige spanning op de rails; deze spanning wordt geproduceerd door de centrale unit. In de blokgolf zijn gegevens gecodeerd, bestaande uit een adres en een commando. In de locomotieven zijn decoders (minicomputers) ingebouwd, ieder met een uniek adres, die 'luisteren' naar het signaal op de rails. De centrale geeft de decoder (het adres) in de locomotief commando's zodat deze 'weet' wat te doen (rijden, stoppen, rijrichting wijzigen, lichten aan, enz …). Dit noemt men ook wel 'treingestuurd rijden'.

Hoe beginnen, groot of klein?

Het algemene advies voor het beginnen met het besturen van de treinen met de computer is: begin eenvoudig. Maak een simpele treintafel en leg daarop een ovaal met een inhaalspoor. Daarmee is dan te experimenteren met het rijden/besturen van meerdere treinen, het indelen van de modelbaan in blokken en het invoeren van de gegevens in de software. Daarna kan worden overgestapt op de bouw van een 'echte' baan of het ovaal kan worden uitgebouwd tot een grotere baan.

Kost het veel geld?

Als alles voor een grote baan kant-en-klaar gekocht wordt dan kost het inderdaad behoorlijk wat geld. Zelf bouwen van terug/bezetmelders en wisseldecoders, gratis software, een oude PC en een 2ehands digitaal beginsetje is ook mogelijk. Dan zou met een kleine modelbaan voor minder dan €300 de eerste trein computergestuurd digitaal kunnen rijden.

De software: gratis of betalen?

De keuze blijft bestaan tussen commerciële en vrij verkrijgbare softwarepakketten. De kosten van de commerciële pakketten variëren van een paar tientjes tot enkele honderden Euro's. Enkele vaak gestelde vagen zijn:

  • Zijn deze commerciële pakketten beter dan de vrij verkrijgbare pakketten? Nee, als bijvoorbeeld Miniworld Rotterdam al rijdt met een vrij verkrijgbaar pakket, hoe slecht kan het zijn?
  • Is er betere ondersteuning wanneer er voor betaald wordt? Nee, soms werkt een Internetforum sneller dan aankloppen bij een bedrijf.
  • Het installeren van de software, nieuwe updates en bugfixes is slechter bij de vrij verkrijgbare pakketten? Hoeft niet, ook hier kan soms sneller ingesprongen worden bij problemen. Bij vrij verkrijgbare software zijn updates en bugfixes helemaal gratis, bij commerciële pakketten moet er meestal een klein bedrag betaald worden om een update te verkrijgen.
  • Als de makers van het vrij verkrijgbare pakket ermee stoppen, dan kan ik niets meer! Dat valt mee, de software blijft gewoon werken, maar er worden geen nieuwe versies meer gemaakt. Ditzelfde kan gebeuren met een commercieël pakket. Het bedrijf kan ook failliet gaan of stoppen met de ondersteuning van de software.

Is er alleen maar automatisch te rijden?

Bij de meeste softwarepakketten is het mogelijk, naast het automatisch rijden, ook nog 'met de hand' te rijden, of het omzetten van wissels met de hand te doen.

  • Automatisch rijden: hierbij worden alle treinbewegingen door de computer geregeld en uitgevoerd. Bij de meeste pakketten is volgens een uitgebreide dienstregeling te rijden, compleet met 'modeltijd'.
  • Half automatisch: bij sommige pakketten, waaronder 'Koploper' van Pahasoft, kan de software reageren op een extern bedieningspaneel. Dit betekent dat bijvoorbeeld een wisselstraat is in te stellen, er kan een trein weg laten rijden rijdt en waar hij naar toe gaat.
  • Handmatig: Bij de meeste pakketten is het mogelijk om de software te laten reageren op een handregelaar. Met de regelaar is dan handmatig met één of meerdere locomotieven te rijden.
  • Aleen wissels bedienen: er kan voor gekozen worden om de wissels digitaal om te zetten. Het voordeel is dat op een scherm de (juiste) stand van de wissels te zien is en dat wisselstraten in te stellen zijn.

Wat is er nodig?

Voor het automatisch besturen van de modelbaan met treinbesturingssoftware zijn een aantal extra zaken nodig. Uitgaande van een treingestuurd digitaal systeem dat in de standaard modelspoorwinkel te koop is, dus geen HCCM of Dinamo-systeem dat (deels) zelf nog in elkaar gesoldeerd moet worden. Om te beginnen is dan in het kort het volgende nodig:

  1. Een digitale centrale: Een centrale van een bekende fabrikant met PC aansluiting, een centrale op basis van MRDirect of een hulpprint om de centrale te koppelen aan de computer. Zie het artikel Centrales bij 'Meer informatie'.
  2. Een systeem voor plaatsbepaling: dat moet in of onder de baan gemonteerd worden, anders 'weet' de software niet waar de treinen zich op de baan bevinden. Voor de positiebepaling is gebruik te maken van terug-/bezetmelders. De terug-/bezetmelders zijn aangesloten op de centrale c.q. hulpprint en geven een signaal aan de centrale wanneer een contact gesloten wordt. Zie het artikel Terugmelding en/of bezetmelding bij 'Meer informatie'.
  3. Wisseldecoders: om de wissels in de baan te kunnen omzetten, moeten deze op een wisseldecoder worden aangesloten waarmee de software het wissel kan omzetten. Zie het artikel Wissels digitaliseren bij 'Meer informatie'.
  4. Een PC of Laptop: dit is voor de software om de treinbesturingssoftware te laten werken. Er is niet de nieuwste of zwaarste PC of Laptop nodig om de software te kunnen draaien. De meeste pakketten nemen genoegen met een oudere computer. Het gaat er om met welk besturingssysteem van de computer (bijvoorbeeld Windows 98/Windows 2000/Windows XP, Linux, Apple OS) wordt gewerkt. Dat geeft meestal de doorslag. Het kan wel voorkomen dat nieuwere versies van een pakket niet meer op oudere systemen werken.
  5. Software: de huidige software draait tegenwoordig allemaal zeker op Windows, daarnaast zijn er ook pakketten die onder Linux of een Apple OS werken. De meeste pakketten stellen nauwelijks eisen aan het besturingssysteem dat op de computer moet staan. Tegenwoordig is er keuze uit vele tientallen softwarepakketten. Deze kunnen zowel commercieel (betaald) als gratis/vrij verkrijgbaar zijn.
  6. Heel veel geduld en vrije tijd: de baan moet aangepast- of voorbereid worden op het besturen met de computer. Dat betekent bij opbouw van de baan het op logische wijze indelen in blokken en het aanbrengen van de bedrading. Dan de baangegevens invoeren in de computer en controleren.

Alleen voor treinen?

Nee, in principe kunnen met alle treinbesturingssoftware ook aangepaste modelauto's van bijvoorbeeld het Faller Car System aangestuurd worden. Dit is een ontwikkeling die bijvoorbeeld wordt gebruikt bij de grotere tentoonstellingsbanen als Miniworld Rotterdam en Miniatuurwelt Hamburg. De werking is bijna hetzelfde als bij modeltreinen. Net als bij de treinen krijgt de auto een decoder die opdrachten van de centrale/computersoftware uitvoert. De weg voor de auto's moet worden aangepast, zodat een draad (die in de weg geplaatst is), de opdrachten kan verzenden en de weg verdeeld wordt in blokken. Een aantal pakketten is aangepast op het gebruik met de autosystemen, zoals de aansturing van verkeerslichten, enzovoort.

De softwarepakketten

Hieronder volgt een klein overzicht van een aantal pakketten die verkrijgbaar zijn. Ieder pakket heeft zijn voor- en nadelen. In deze lijst staan niet alle pakketten genoemd en ze is dus verre van compleet, maar geeft een indicatie van wat beschikbaar is:

Naam Koploper.
Leverancier PaHaSoft.
Kosten Geen kosten, vrij verkrijgbaar.
Website Pahasoft.
Taal Nederlands.
Ondersteuning Via de website en het Koploperforum.
Opmerkingen Dit is een pakket dat in Nederland vrij bekend is maar de ontwikkeling is gestopt. Voor een beginner zijn er speciale handleidingen waarin stap-voor-stap de mogelijkheden van het programma uitgelegd worden. Dit pakket wordt ook gebruikt bij Miniworld Rotterdam.
Naam RocRail.
Leverancier RocRail.
Kosten Geen kosten, vrij verkrijgbaar.
Website Rocrail.
Taal Diverse talen, waaronder Nederlands.
Ondersteuning Via de website en Fora van RocRail. Zie ook het artikel Cursussen en handleidingen of download het pdf-bestand 'Digitale modelspoorbaanbesturing met Rocrail' bij 'Meer informatie'.
Opmerkingen Dit is een 'Open Source'-pakket dat vrij gedownload kan worden. De gebruiker kan zelf helpen met de ontwikkeling van het programma. Het draait onder verschillende besturingssystemen zoals Windows, Linux en Apple OS.
Naam iTrain.
Leverancier Berros.
Kosten €99 tot €299 (eind 2017).
Website Itrain.
Taal Diverse talen, waaronder Nederlands.
Ondersteuning Via de leverancier.
Opmerkingen Draait op meerdere besturingssystemen. Kan uitgeprobeerd worden met een tijdelijke licentie.
Naam Win-Digipet.
Leverancier Firma WinDigipet.
Kosten €119 tot €449 (begin 2015).
Website WinDigipet.
Taal Diverse talen, oorspronkelijk Duits, nu ook in het Nederlands.
Ondersteuning Via diverse fora op Internet.
Opmerkingen Deze software is ook te gebruiken voor het besturen van aangepaste versies van het Faller Car System.
Naam Railroad & Co Traincontroller.
Leverancier Freiwald Software.
Kosten €111 tot €509 (begin 2015).
Website Railroad & Co.
Taal Duits / Engels.
Ondersteuning Via de website & diverse fora op Internet.
Opmerkingen In verschillende smaken te verkrijgen. Er is een aparte versie gemaakt voor Roco/Fleischmann voor hun digitale systeem 'RocoMotion'. Dit wordt daarmee geleverd.
Naam The JMRI-project.
Leverancier JMRI.
Kosten Geen Kosten. Vrij verkrijgbaar.
Website JMRI.
Taal Engels
Ondersteuning Via de Website en diverse fora
Opmerkingen Een pakket dat continu in ontwikkeling is. Werkt op alle besturingssystemen waar Java op geïnstalleerd is. Ontwerpen gemaakt in XtrkCad kunnen worden gebruikt in JMRI.

Het basisprincipe

Alle softwarepakketten werken volgens hetzelfde basisprincipe, gebaseerd op de beveiliging van de 'grote' spoorwegen. Daarbij wordt een traject tussen twee stations opgedeeld in één of meerdere logische stukken, de zogenaamde 'blokken'. In één blok mag zich nooit meer dan één trein bevinden. Om de machinist van de trein te laten weten dat een blok vrij is om in te rijden, gebruikt men seinen. Bij een bezet blok geeft het sein 'rood' aan en mag een trein niet in dat blok komen en moet wachten totdat het blok vrij is. Zo wordt voorkomen dat de treinen met elkaar botsen.

Zeer Groot
Afbeelding: 02
De werking van blokken
Tekening gemaakt door: Ronald Koerts

Dit principe wordt ook toegepast bij de modelbaan. De modelbaan wordt opgedeeld in een aantal blokken. Via modules onder de baan en een computer-interface of digitale centrale wordt de complete modelbaan aangesloten op de computer. Op de computer draait de treinbesturingssoftware die de treinen via de computer-interface c.q. centrale aanstuurt. Via de modules krijgt de computer door dat een blok bezet is en dat er dus geen tweede trein in dat blok mag komen. De volgende trein mag niet eerder het blok in dan wanneer het blok weer vrij is.

Blokken

De modelbaan moet logisch in blokken verdeeld worden. Ieder softwarepakket stelt zijn eigen eisen aan een blok. Bij de meeste softwarepakketten moet het blok minimaal één (bezet)meldpunt hebben, hiermee kan gedetecteerd worden of een trein het blok ingereden is. De meeste pakketten geven de voorkeur aan minimaal twee (bezet)meldpunten per blok. Het is verstandig om de blokken zo groot te maken dat de langste trein die op de baan rijdt geheel in een blok past.

Wissels

Wissels dienen aangesloten te worden op een wisseldecoder. Deze decoder wordt ingevoerd in het softwarepakket, waardoor deze aangestuurd kan worden. Bij de meeste pakketten moet worden aangeven van welk blok naar welk blok gereden kan worden.

Seinen

In principe staan deze voor de volledigheid langs de digitale baan en datzelfde geldt ook bij het besturen van de baan via de computersoftware. In veel software is het wel mogelijk om een compleet werkend seinstelsel in te voeren, zodat de seinen de juiste seinbeelden tonen. Net als bij het handmatige digitale bedrijf, dienen de seinen aangesloten te zijn op een speciale seindecoder (of op een wisseldecoder).

Ontkoppelaars

Als deze zijn aangesloten op een wisseldecoder, kunnen de ontkoppelaars gebruikt worden vanuit de software. Dan is het mogelijk om bijvoorbeeld een locomotief te ontkoppelen van de trein en op het station te laten omlopen.



Downloads.png
PDF:
Rocrail

Digitale modelspoorbaanbesturing met Rocrail


Meer informatie

Encyclopedie:
Beneluxspoor.net:
Digitaal vraagbaak op het Forum.
met uitleg over Traincontroller.
over het toevoegen van afbeeldingen in Traincontroller.
Externe website:
Vergelijking diverse software.
Traincontroller software.
(G&R) (MpC).
Dinamo.
Hobby Computer Club Modelbaan-automatisering gg (gg=Gebruikers Groep).
'Intelligente' modelspoorbaanbesturing



Hoofdpagina  Categorie-index  Index  Menu
Vorige | Volgende
Contact met de redactie: Contact met de redactie 

Laatste wijziging: 26 dec 2017 11:39 (CEST)